Οι ήρωες του Τρωικού Πολέμου 01

ΑΓΑΜΕΜΝΟΝΑΣ

Ο Αγαμέμνονας, απόγονος του Πέλοπα και γιος του Ατρέα και της Αερόπης, ήταν βασιλιάς της πλούσιας πολιτείας των Μυκηνών. Γυναίκα του ήταν η μεγαλύτερη αδερφή της Ελένης, η Κλυταιμνήστρα, κόρη του Τυνδάρεου και της Λήδας, που του χάρισε τέσσερις κόρες κι ένα γιο, τον Ορέστη. Θεώρησε ότι η προσβολή που έγινε στον αδερφό του, τον Μενέλαο, έθιγε και τον ίδιο, γιατί τον είχε βοηθήσει να παντρευτεί την Ελένη. Από την άλλη ήταν αρκετά φιλόδοξος και πίστευε ότι μια οργανωμένη πανελλήνια εκστρατεία θα χάριζε στους Αχαιούς μεγάλη δόξα και πολλά πλούτη, καθώς η Τροία ήταν γνωστή για τους θησαυρούς της. Επειδή ήταν ο βασικός εμπνευστής και διοργανωτής της εκστρατείας αυτής, αλλά και γιατί διέθετε την ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη μέσα στους Αχαιούς, ορίστηκε αρχιστράτηγος από τους υπόλοιπους ηγεμόνες στην Αυλίδα. Διέθετε εκατόν εξήντα πλοία, από τα οποία τα εκατό επάνδρωσε ο ίδιος και τα υπόλοιπα εξήντα τα διέθεσε στους Αρκάδες, που δεν είχαν οι ίδιοι στόλο.

Η μορφή του Αγαμέμνονα παρουσίαζε, καθώς φαίνεται, αρκετές αρνητικές πλευρές. Ο Αχιλλέας δε διστάζει να τον αποκαλέσει λιγόψυχο, υστερόβουλο αλλά και πλεονέκτη, κατηγορώντας τον ότι ο ρόλος του ως αρχιστράτηγου περιορίζεται στο να κάθεται στη σκηνή του και να περιμένει το μερτικό του από τα λάφυρα, αφήνοντας τους άλλους να πολεμούν και να σκοτώνονται. Δεν πρέπει να παραβλέψουμε ότι στα λόγια του Αχιλλέα διακρίνεται κάποια εμπάθεια, ίσως εξαιτίας του νεαρού της ηλικίας του, ίσως πάλι εξαιτίας της διένεξής του με τον Αγαμέμνονα. Ο αλαζονικός και προσβλητικός τρόπος με τον οποίο φέρθηκε ο Αγαμέμνονας τόσο στον Χρύση, τον ιερέα του Απόλλωνα, όσο και στον Αχιλλέα, ήταν ωστόσο η αιτία για το χαμό πολλών Αχαιών καθώς και για την παρά λίγο πυρπόληση των πλοίων από τους Τρώες. Η υπέρμετρη αλαζονεία του υποχωρεί, μόνο όταν η κατάσταση φτάνει στο απροχώρητο. Όταν πια οι Τρώες στρατοπεδεύουν στον κάμπο της Τροίας, τότε μόνο στέλνει προτάσεις συμφιλίωσης στον Αχιλλέα. Τρεις φορές πρότεινε ο Αγαμέμνονας στους Αχαιούς να λύσουν την πολιορκία, να τα μαζέψουν και να φύγουν.

Την πρώτη φορά η πρότασή του αποτελεί προσποίηση για να δοκιμάσει το ψυχικό σθένος των συντρόφων του μετά από εννιά χρόνια αγώνα. Τις άλλες δυο φορές όμως λιποψύχησε πραγματικά, οπότε ο Διομήδης στη μια και ο Οδυσσέας στην άλλη περίπτωση τον βάζουν στη θέση του. Δε λείπουν ωστόσο και τα κολακευτικά σχόλια για το άτομό του. Όταν ο Πρίαμος ρωτά την Ελένη για τον Αγαμέμνονα, εκείνη τον χαρακτηρίζει καλό βασιλιά και άξιο πολεμιστή. Ο Όμηρος μιλά για την αρχοντική ομορφιά του και παρομοιάζει τα εξωτερικά του χαρακτηριστικά μ' αυτά των θεών. Πριν από τις μάχες επιθεωρεί το στρατό του και επιδιώκει να πλησιάζει τους συντρόφους του, για να εμψυχώσει εκείνους που προς στιγμή δειλιάζουν. Οι Αχαιοί έχουν εμπιστοσύνη στις πολεμικές αρετές του Αγαμέμνονα και παρακαλούν να πέσει σ' αυτόν ή στον Αίαντα ή στον Διομήδη ο κλήρος να τους εκπροσωπήσει, όταν ο Έκτορας προκαλεί έναν οποιονδήποτε Αχαιό σε μονομαχία. Σκοτώνει πολλούς Τρώες και ακόμη και πληγωμένος παραμένει στο πεδίο της μάχης, για να εμψυχώσει εκείνους που πολεμούν. Συμφιλιώνεται με τον Αχιλλέα μόνο μετά το θάνατο του Πάτροκλου κι ο νεαρός ήρωας, για να τον τιμήσει στους αγώνες γύρω από τον τάφο του νεκρού φίλου του, του δίνει χωρίς αγώνα το πρώτο βραβείο της κονταρομαχίας.

ΜΕΝΕΛΑΟΣ

Ο Μενέλαος ήταν ο νεότερος αδερφός του Αγαμέμνονα και μετά το γάμο του με την Ελένη έγινε βασιλιάς της Σπάρτης. Η Ελένη του χάρισε μια κόρη, την Ερμιόνη, ενώ μετά την αρπαγή της γυναίκας του από τον Πάρη απόχτησε κι ένα γιο, τον Μεγαπένθη, από μια σκλάβα. Σχεδίασε μαζί με τον αδερφό του την εκστρατεία κατά της Τροίας και ταξίδεψε σε αρκετά μέρη της Ελλάδας, για να πείσει τους Αχαιούς ηγεμόνες να τον ακολουθήσουν. Επισκέφτηκε και τους Δελφούς, για να πάρει χρησμό από το μαντείο του Απόλλωνα για την εκστρατεία. Ο ίδιος επάνδρωσε εξήντα καράβια. Πριν αρχίσουν οι συγκρούσεις με τους Τρώες, πήγε με τη συνοδεία του Οδυσσέα στην Τροία και ζήτησε να του δοθεί πίσω η γυναίκα του με όλους τους κλεμμένους θησαυρούς, για ν' αποφύγουν τον πόλεμο. Όχι μόνο δεν εισακούστηκαν από τους Τρώες, αλλά κινδύνεψαν κιόλας να σκοτωθούν. Σώθηκαν την τελευταία στιγμή με την παρέμβαση του Αντήνορα. Ο Όμηρος τον παρουσιάζει ξανθό και ικανό πολεμιστή, συνετό, καλόκαρδο, πονετικό αλλά και πολύ φιλότιμο. Όταν ο Έκτορας προκαλεί όποιον από τους Αχαιούς ήθελε να μονομαχήσει μαζί του και όλοι τους διστάζουν, φοβούμενοι τις ικανότητες του Έκτορα, ο Μενέλαος, αν και κατώτερος στη δύναμη, δε διστάζει να απαντήσει στην πρόκληση. Την τελευταία στιγμή τον σταματά ο Αγαμέμνονας. Ο καλός χαρακτήρας του Μενέλαου φαίνεται, όταν θέλει να χαρίσει τη ζωή σ' έναν Τρώα, τον ’δραστο, που προσπέφτει ικέτης στα πόδια του και ο οποίος τελικά εκτελείται με την παρέμβαση του Αγαμέμνονα. Στις μάχες που γίνονται γύρω από το σώμα του νεκρού Πάτροκλου φαίνεται για μια ακόμα φορά το φιλότιμο του ήρωα. Μόνος του στην αρχή και αργότερα με τη συνδρομή άλλων ηρώων κατορθώνει τελικά να το σώσει. Κι όταν αργότερα στους αγώνες προς τιμή του νεκρού τον ξεπερνά στην αρματοδρομία ο Αντίλοχος, ο γιος του Νέστορα, με δόλο, ο Μενέλαος δε διστάζει να τον συγχωρέσει βλέποντας τη μεταμέλειά του. Αν και οι πολεμικές του ικανότητες δεν είναι ισάξιες μ' αυτές άλλων Αχαιών ηρώων, διακρίνεται ωστόσο στις μάχες και σκοτώνει πολλούς Τρώες. Τον προστατεύουν πάντα η Αθηνά και η Ήρα. Όταν μονομαχεί με τον Πάρη, καταφέρνει να τον νικήσει και μόνο χάρη στην παρέμβαση της Αφροδίτης γλιτώνει τελικά από τα χέρια του. Κι όταν αργότερα, παρά τις σπονδές που ισχύουν ακόμη, επιχειρεί ο Πάνδαρος να τον σκοτώσει, σώζεται ο Μενέλαος με την παρέμβαση της Αθηνάς.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ

Ο Οδυσσέας, ο γιος του Λαέρτη, ήταν ο βασιλιάς της Ιθάκης. Δεν είχε δεσμευτεί με όρκο στον Τυνδάρεο και είναι αλήθεια ότι προσπάθησε να αποφύγει τη συμμετοχή του στην εκστρατεία, γιατί υπήρχε χρησμός ότι θα γυρνούσε είκοσι χρόνια μετά ολομόναχος. Για το λόγο αυτόν προσποιήθηκε τον τρελό, το τέχνασμά του αποκαλύφτηκε από τον Παλαμήδη κι από εκείνη τη στιγμή αποφάσισε να συμβάλει με όλες του τις δυνάμεις στην επιτυχία της εκστρατείας.

Ο Οδυσσέας έφερε μαζί του στην Τροία δώδεκα καράβια. Οι Αχαιοί όμως υπολόγιζαν πιο πολύ σ' αυτόν τον ίδιο και στην πολύπλευρη προσωπικότητά του και όχι στη στρατιωτική του δύναμη. Συγκέντρωνε στο πρόσωπό του τον άνθρωπο των λόγων και των έργων μαζί. Ο Όμηρος δεν κάνει οικονομία στους κολακευτικούς χαρακτηρισμούς για τον Οδυσσέα. Χρησιμοποιεί μάλιστα μερικά επίθετα αποκλειστικά για τον Οδυσσέα. Τον χαρακτηρίζει πολυμήχανο, καρτερικό, πολύβουλο, πολυπαινεμένο. Ο Οδυσσέας είναι ο άνθρωπος που δίνει τη σίγουρη λύση, κάθε φορά που οι Αχαιοί βρίσκονται σε αδιέξοδο ή αντιμετωπίζουν ένα δύσκολο πρόβλημα. Η εξαιρετική ευστροφία και εφευρετικότητα του Οδυσσέα ήταν γνωστή ήδη πριν ξεκινήσει ο πόλεμος. Ο Οδυσσέας έβγαλε τον Τυνδάρεο από τη δύσκολη θέση, όταν τον συμβούλεψε να δεσμευτούν οι αμέτρητοι μνηστήρες της Ελένης με όρκο ότι θα τιμωρούσαν όποιον επιχειρούσε να την αρπάξει από τον εκλεκτό της. Αυτός είναι που ξεσκέπασε τον Αχιλλέα, που κρυβόταν ντυμένος γυναικεία στην αυλή του Λυκομήδη στη Σκύρο. Και βέβαια, ο Οδυσσέας ερμήνευσε σωστά το χρησμό και γιάτρεψε τον Τήλεφο με σκουριά από το κοντάρι του Αχιλλέα.

Αλλά και στη διάρκεια του πολέμου ο Οδυσσέας είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για λεπτές αποστολές.

Αυτός ανέλαβε να δώσει πίσω στον πατέρα της τη Χρυσηίδα και με τα κατάλληλα λόγια να εξευμενίσει την οργή του κατά των Αχαιών. Ο Οδυσσέας είναι που πηγαίνει στον οργισμένο Αχιλλέα μαζί με τον Φοίνικα και τον Αίαντα, για να μετριάσουν κάπως το θυμό του. Και φυσικά ο Οδυσσέας πήγε μαζί με τον Διομήδη στο στρατόπεδο των Τρώων για κατασκοπία και πρόκληση δολιοφθορών. Η δυσκολότερη ίσως αποστολή όμως που ανέλαβε ο Οδυσσέας ήταν, όταν, προσπαθώντας να αποφύγουν τον πόλεμο πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών, πήγε μαζί με τον Μενέλαο στην Τροία, ζητώντας να τους δώσουν πίσω την Ελένη και τους κλεμμένους θησαυρούς. Μόνο χάρη στην παρέμβαση του Αντήνορα έσωσαν τότε τις ζωές τους.

Σ' όλες του τις προσπάθειες είχε φύλακα και προστάτη τη θεά Αθηνά. Ακόμη και στους επιτύμβιους αγώνες για τον Πάτροκλο τον βοηθάει να νικήσει στον αγώνα δρόμου κάνοντας τον Αίαντα το Λοκρό να γλιστρήσει και να πέσει.

Ο Οδυσσέας είναι μεταξύ των άλλων και ένας από τους πιο αντρειωμένους πολεμιστές. Στις μάχες σκοτώνει αρκετούς Τρώες, ενώ κάποια στιγμή κινδύνεψε σοβαρά να χάσει τη ζωή του, όταν τον περικύκλωσαν έξι εχθροί. Ένας μάλιστα από αυτούς τον πλήγωσε στο πλευρό, χάρη στην παρέμβαση της Αθηνάς όμως όχι πολύ σοβαρά. Τελικά σώθηκε από τον Μενέλαο και τον Αίαντα. Παρά το τραύμα του παρέμεινε στο πεδίο της μάχης, για να εμψυχώσει μαζί με τους άλλους πληγωμένους αρχηγούς, τον Αγαμέμνονα και τον Διομήδη, τους συντρόφους που εξακολουθούσαν να πολεμούν.? Μόνο ο Δία?ς κατάφερε κάποτε να σπείρει τον τρόμο στην καρδιά του, με αποτέλεσμα να αγνοήσει τις φωνές του Διομήδη να τρέξουν να βοηθήσουν τον Νέστορα που κινδύνευε άμεσα να σκοτωθεί από τον Έκτορα.

Τέλος, ο Οδυσσέας ήταν αρκετά φιλότιμος και ψυχωμένος. Έτσι, δεν ανέχεται να αμφισβητεί κανείς τη γενναιότητά του. Ακόμη και τον ίδιο τον αρχιστράτηγο τον βάζει στη θέση του, όταν εκείνος τόλμησε να τον κατηγορήσει για δειλία, επειδή δεν πρόλαβε να παρατάξει εγκαίρως το στρατό του.

Εξάλλου ο Οδυσσέας είναι ο μοναδικός από τους Αχαιούς ηγεμόνες που τολμά να αντιμιλήσει στο λυσσασμένο για εκδίκηση Αχιλλέα, που μόλις έχει μάθει για το θάνατο του Πάτροκλου. Ενώ ο Αχιλλέας θέλει να βγει με άδειο στομάχι στο πεδίο της μάχης, ο Οδυσσέας του τονίζει πως η μοίρα του πολεμιστή είναι ακριβώς αυτή: Μόλις θάψει τους συντρόφους του και τους κλάψει, να φάει και να πιει για να στυλωθεί, για να έχει δυνάμεις να συνεχίσει τον αγώνα και να εκδικηθεί για τους νεκρούς συντρόφους.

ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ

Ο Πάτροκλος, ο γιος του Μενοίτιου, ήταν ο καλύτερος φίλος του Αχιλλέα. Όταν ήταν ακόμη μικρό παιδί και ζούσε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τον Οπούντα της Λοκρίδας, σκότωσε πάνω στο παιχνίδι ένα συνομήλικό του αρχοντόπουλο, τον Κλεισώνυμο, το γιο του Αμφιδάμαντα. Αν και ήταν ανήλικος, ο Πάτροκλος έπρεπε να φύγει από τον τόπο του, γιατί τον βάραινε το αίμα του νεκρού. Έτσι ο πατέρας του τον έφερε στον Πηλέα, που τον ανάθρεψε μαζί με τον Αχιλλέα σαν δικό του παιδί. Όταν ο Μενοίτιος αποχαιρετούσε το γιο του, τον προέτρεψε να προσέχει και να συμβουλεύει το φίλο του, και ας ήταν η δική του καταγωγή πιο ταπεινή.

Ο Όμηρος παρουσιάζει τον Πάτροκλο αληθινό παλικάρι, γλυκομίλητο, καλοπροαίρετο με ήπιο χαρακτήρα. Όσο καιρό πολεμούσε ο Αχιλλέας, στεκόταν δίπλα του πάνω στο άρμα και το κυβερνούσε. Μετά από κάθε μάχη περιποιόταν με ιδιαίτερη αγάπη τα αθάνατα άλογα του Αχιλλέα. Όταν ξεσπάει η κρίση ανάμεσα στον Αχιλλέα και στον Αγαμέμνονα, συμπαραστέκεται στο φίλο και αρχηγό του και δεν παίρνει μέρος πια σε καμιά μάχη. Μόνο όταν ο στρατός των Αχαιών κινδυνεύει με ολοκληρωτικό αφανισμό, τον πείθει να του δώσει τα όπλα του και την αρχηγία των Μυρμιδόνων. Φορώντας την πανοπλία του φίλου του, ο Πάτροκλος ανδραγαθεί. Σκοτώνει πολλούς, ανάμεσά τους και τον Σαρπηδόνα, το γιο του Δία. Λίγο ακόμα και θα πατούσε το κάστρο της Τροίας, αν δεν τον σταματούσε ο Απόλλωνας με φοβέρες.

Τρεις φορές θα ορμήσει ο Πάτροκλος στις εχθρικές γραμμές σκοτώνοντας κάθε φορά εννιά Τρώες. Κι ενώ ετοιμαζόταν να ορμήσει και τέταρτη, τον χτύπησε ο Απόλλωνας στην πλάτη με την παλάμη και του διέλυσε την πανοπλία. Καθώς ήταν ζαλισμένος από το θεϊκό χτύπημα, τον πέτυχε με το κοντάρι ανάμεσα στους ώμους ο Εύφορβος, ο γιος του Πάνθοου, που δεν τόλμησε ωστόσο να τον πλησιάσει. Τον αποτελείωσε ο Έκτορας και του πήρε την πανοπλία.

Ακολουθεί άγρια μάχη για τη διάσωση του πτώματος, που τελικά επιτυγχάνεται με τη συμμετοχή πολλών ηρώων. Τα αθάνατα άλογα του Αχιλλέα έμειναν ακίνητα στην αρχή, μόλις είδαν τον Πάτροκλο να σκοτώνεται, στη συνέχεια κατέβασαν τα κεφάλια τους κι άρχισαν να χύνουν μαύρο δάκρυ. Ούτε ο Αυτομέδοντας, ο άλλος ακόλουθος του Αχιλλέα, δεν μπόρεσε να τα κουνήσει από τη θέση τους. Ο νεκρός Πάτροκλος μεταφέρθηκε στη σκηνή του Αχιλλέα, όπου τον έπλυναν, τον νεκροστόλισαν μέσα σε απαρηγόρητους θρήνους του Αχιλλέα και των συντρόφων του. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί ο θρήνος της Βρισηίδας που δεν μπορεί να ξεχάσει πόσο ευγενικά της φέρθηκε ο Πάτροκλος, όταν είχε πρωτοέρθει στη σκηνή του Αχιλλέα ως παλλακίδα. Μετά από τρεις ημέρες έγινε η καύση του νεκρού και στη συνέχεια επιτύμβιοι αγώνες προς τιμή του.

ΔΙΟΜΗΔΗΣ

Ο Διομήδης, γιος του Τυδέα και σύζυγος της Αιγιάλειας, ανήκε στη γενιά των Επιγόνων μαζί με τον Σθένελο και τον Ευρύαλο. Οι τρεις τους έφτασαν στην Τροία με ογδόντα πλοία επανδρωμένα με άντρες από το Aργος.

Ο Διομήδης είναι από τους προστατευόμενους της θεάς Αθηνάς. Από την αρχή των συγκρούσεων η Αθηνά στέκει στο πλευρό του και του ενισχύει τις δυνάμεις, ακόμη και όταν πληγώνεται στον ώμο από τον Πάνδαρο.

Νιώθοντας τη θεϊκή υποστήριξη, ρίχνεται στις εχθρικές γραμμές σκοτώνοντας δυο γιους του Πρίαμου και πολλούς Τρώες. Στη συνέχεια δέχεται συνδυασμένη επίθεση από τον Αινεία και τον Πάνδαρο, που πιστεύουν, πληγωμένος καθώς είναι, ότι θα γίνει εύκολη λεία. Τον Πάνδαρο τον σκοτώνει με το κοντάρι του, ενώ τον Αινεία τον ρίχνει στο έδαφος χτυπώντας τον με μια πέτρα. Καθώς ετοιμάζεται να τον τραυματίσει θανάσιμα, παρεμβαίνει η Αφροδίτη να προστατέψει το γιο της. Οργισμένος ο Διομήδης, που δεν μπορεί να χτυπήσει το θύμα του, στρέφεται εναντίον της θεάς και την τραυματίζει στο χέρι.

Η πληγωμένη Αφροδίτη αποσύρεται από το πεδίο της μάχης και την υπεράσπιση του Αινεία αναλαμβάνει ο Απόλλωνας. Τρεις φορές προσπάθησε να αρπάξει τον Αινεία από τα χέρια του θεού και τρεις φορές εκείνος τον απώθησε. Τελικά υποχωρεί μετά από τις απειλές του Απόλλωνα. Ο Διομήδης όμως δεν απογοητεύτηκε και, καθώς η μάχη συνεχίζεται, δε χάνει την ευκαιρία να πληγώσει με τη βοήθεια της Αθηνάς τον ίδιο το θεό του πολέμου, τον ’ρη, στην κοιλιά.

Σε κάποια στιγμή ο Διομήδης αντάμωσε στο πεδίο της μάχης με το σύντροφο του Σαρπηδόνα, τον Γλαύκο. Στη συζήτηση που προηγήθηκε της σύγκρουσης, διαπιστώνουν έκπληκτοι και οι δύο ότι ο παππούς του Διομήδη, ο Οινέας, είχε φιλοξενήσει παλιά τον παππού του Γλαύκου, τον Βελλεροφόντη. Σε ανάμνηση της φιλικής εκείνης συνάντησης των παππούδων τους, αντί να πολεμήσουν, απόθεσαν οι δυο ήρωες τον οπλισμό τους και αντάλλαξαν δώρα και χώρισαν σαν φίλοι.

Η μαχητικότητα και η υπερβολική αυτοπεποίθηση του Διομήδη δε φάνηκαν μόνο στο πεδίο της μάχης. Αντιδρά έντονα στην πρόταση των Τρώων να δώσουν πίσω τα κλεμμένα αγαθά από το παλάτι του Μενέλαου, αλλά να κρατήσουν την Ελένη. Στην πρόταση του Αγαμέμνονα να τα μαζέψουν και να γυρίσουν στα σπίτια τους, δηλώνει κατηγορηματικά πως ο ίδιος και ο σύντροφός του, ο Σθένελος, θα πολεμήσουν και μόνοι τους αν χρειαστεί, μέχρι να καταλάβουν την Τροία.Κι όταν η πρεσβεία, που έστειλαν στον Αχιλλέα, για να του προσφέρει απόλυτη ικανοποίηση από τον αρχιστράτηγο, γυρίζει άπρακτη, ο Διομήδης είναι ο μόνος που κατηγορεί τον Αγαμέμνονα πως άδικα τρέφει τον εγωισμό του πεισματωμένου Αχιλλέα και δηλώνει πως σε τελική ανάλυση δε χρειάζονται τον Αχιλλέα για να νικήσουν τους Τρώες. Δε διστάζει αργότερα να μπει στο στρατόπεδο των Τρώων με τη συνοδεία του Οδυσσέα με σκοπό τη συλλογή πληροφοριών και την πρόκληση δολιοφθορών. Η ορμητικότητα του Διομήδη θα καμφθεί κάπως μετά τον τραυματισμό του στο πόδι από τον Πάρη. Στους αγώνες που διοργανώνει ο Αχιλλέας προς τιμή του Πάτροκλου, ο Διομήδης συμμετέχει στην αρματοδρομία, όπου έρχεται πρώτος, ενώ την κονταρομαχία του με τον Αίαντα τη διακόπτουν οι Αχαιοί.

ΑΙΑΣ

Ο Αίας, ο γιος του Τελαμώνα και της Περίβοιας (ή Ερίβοιας), ήταν ο δεύτερος Αχαιός σε δύναμη και κουράγιο μετά τον Αχιλλέα.

Ήταν αρχηγός δώδεκα πλοίων από τη Σαλαμίνα. Ο Όμηρος τον παρουσιάζει μεγάλο και πελώριο. Ανάλογη σε μέγεθος με τη σωματική του διάπλαση ήταν και η ασπίδα του, που μόνο ο ίδιος μπορούσε να τη σηκώσει. Και η Ελένη, όταν ο Πρίαμος τη ρώτησε γι' αυτόν, τον χαρακτηρίζει προπύργιο των Αχαιών. Στη διάρκεια της αποχής του Αχιλλέα από τις μάχες είναι ο μόνος από τους Αχαιούς που μπορεί να αποκρούσει τον Έκτορα. Όταν μάλιστα ο τελευταίος προκαλεί έναν από τους Αχαιούς ηγεμόνες σε μονομαχία, ο κλήρος πέφτει στον Αίαντα. Οι δυο αντίπαλοι χωρίζουν, χωρίς να αναδειχτεί νικητής. Κι όταν οι Τρώες απειλούν να γκρεμίσουν το τείχος των Αχαιών και να πυρπολήσουν τα πλοία τους, ο Αίας πρωτοστατεί, δίνοντας κουράγιο σε όλους και πολεμώντας ακόμη και μόνος, όταν χρειάζεται.

Μόνο ο Δίας μπορεί να σπείρει τον πανικό στην καρδιά του. Τέλος, καθοριστικής σημασίας ήταν η συμμετοχή του Αίαντα στην προσπάθεια να μεταφερθεί το πτώμα του Πάτροκλου στο αχαϊκό στρατόπεδο. Ο Αίας, ο γιος του Οϊλέα (ή Ιλέα), καταγόταν από την ανατολική Λοκρίδα. Ήταν αρχηγός σαράντα πλοίων. Ο Όμηρος τον παρουσιάζει πολύ πιο μικρόσωμο από τον Τελαμώνιο, γοργοπόδαρο και καλό κονταρομάχο. Δεν πολεμούσε μαζί με τους συντρόφους του, γιατί προτιμούσε τη μάχη σώμα με σώμα, ενώ οι σύντροφοί του ήταν εξοπλισμένοι με σφεντόνες και τόξα, όπλα προορισμένα για μάχη από απόσταση.

Χωρίς να τους συνδέει συγγενική σχέση, οι δύο Αίαντες παρατάσσουν τους στρατούς τους πλάι πλάι και αγωνίζονται ο ένας δίπλα στον άλλον γύρω από το πτώμα του Σαρπηδόνα και αργότερα του Πάτροκλου.

Όταν πάλι οι Τρώες οπισθοχωρούν πανικόβλητοι, ο Λοκρός Αίας, χάρη στα γρήγορα πόδια του, τους προλαβαίνει και σκοτώνει πολλούς από αυτούς. Στους επιτύμβιους αγώνες προς τιμή του Πάτροκλου συμμετέχει στον αγώνα δρόμου. Με την παρέμβαση της Αθηνάς, που ήθελε να ευνοήσει τον Οδυσσέα, έρχεται δεύτερος.

Λουλούδια και φυτά στην Ελληνική Μυθολογία

Κυπαρίσσι-Κυπάρισσος
Σύμφωνα με τη μυθική παράδοση ο Κυπάρισσος ήταν ένας όμορφος νέος από την Κέα, γιος του Τήλεφου και εγγονός του Ηρακλή. Ήταν αγαπημένος του Απόλλωνα αλλά και του Ζέφυρου. Αγαπημένο του σύντροφο είχε ένα εξημερωμένο ιερό ελάφι. Αλλά κάποια καλοκαιρινή μέρα ενώ το ελάφι κοιμόταν ξαπλωμένο στον ίσκιο, ο Κυπάρισσος το σκότωσε από απροσεξία με ένα ακόντιο. Ο νέος γεμάτος απελπισία, θέλησε να πεθάνει. Ζήτησε από τον ουρανό τη χάρη να κυλούν τα δάκρυα του αιώνια. Οι θεοί τον μετέτρεψαν σε κυπαρίσσι, το δέντρο της θλίψης. Από τότε το κυπαρίσσι θεωρείται σαν πένθιμο δέντρο και φυτεύεται μέχρι σήμερα στα νεκροταφεία.

Έλατο-Ελάτι
Στις μέρες μας το γνωρίζουμε σαν το ιδανικότερο χριστουγεννιάτικο δέντρο. Τι αναφέρουν όμως οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι για το έλατο; Το έλατο ονομαζόταν από τους αρχαίους Έλληνες Πίτυς όπως και το πεύκο, και ήταν το ιερό δέντρο του θεού Πάνα. Αυτός είχε κάποτε ερωτευθεί την νύμφη Πίτυ που άρεσε και στον Βοριά. Η Πίτυς προτίμησε τον Πάνα που έκανε λιγότερο θόρυβο, κι ο Βοριάς για να την εκδικηθεί την φύσηξε και την γκρέμισε κάτω από ένα βράχο. Εκεί την βρήκε ξεψυχισμένη ο Πάνας και την μεταμόρφωσε στο ιερό του δέντρο έλατο. Από τότε η νύμφη έκλαιγε κάθε φορά που φυσούσε ο βοριάς και τα δάκρυά της είναι οι σταγόνες ρετσινιού που στάζουν κάθε φθινόπωρο από τα κουκουνάρια του έλατου.

Κενταύρια-Χειρωνιάς
Λέγεται ότι αυτό το είδος λουλουδιού πήρε το όνομα του από τον σοφό Κένταυρο Χείρωνα, δάσκαλο του Ασκληπιού του Αχιλλέα του Ιάσονα αλλά και του Απόλλωνα. Στην τιτανομαχία ο Χείρωνας ήταν με το μέρος του Ηρακλής στη μάχη του εναντίον των κενταύρων. Ο Ηρακλής όμως τον πλήγωσε κατά λάθος στο πόδι με ένα βέλος ποτισμένο στο δηλητήριο της Λερναίας Ύδρας. Ο Χείρωνας τότε χρησιμοποίησε το φυτό της κενταύριας σαν βότανο για να γιατρέψει την πληγή του.

Υάκινθος-Υάκινθος Ζουμπούλι
Ο Υάκινθος ήταν ένας όμορφος νέος από τη Σπάρτη. Ο Υάκινθος ήταν σύντροφος του Απόλλωνα, θεού του ήλιου και του Ζέφυρου, θεού του ανέμου. Οι δύο θεοί συναγωνίζονταν ποιος θα κερδίσει την εύνοια του όμορφου νέου. Μια μέρα καθώς ο Απόλλωνας μάθαινε στο Υάκινθο δισκοβολία, του ξέφυγε ο δίσκος και χτύπησε τον άτυχο νέο σκοτώνοντάς τον. Από το αίμα του του νέου ο Απόλλωνας έπλασε ένα λουλούδι που στο άνθισμά του κάθε του πέταλο έμοιαζε να έχει γραφτεί μιά θρηνητική κραυγή ("ΑΙ" δηλαδή γοή στην αρχαιοελληνική γλώσσα). Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, ο Ζέφυρος ζηλεύοντας επειδή ο νεαρός προτιμούσε την παρέα του Απόλλωνα φύσηξε πάνω στο δίσκο κατευθύνοντας τον να χτυπήσει τον Υάκινθο. Η αλήθεια είναι πως ο υάκινθος του μύθου δεν ήταν πιθανά το γνωστό μας σήμερα λουλούδι, γατί το είδος δεν είναι ενδημικό της Ελλάδας. Στην πραγματικότητα, ο μύθος μπορεί να μην είναι καν η σωστή πηγή της λέξης "υάκινθος". Ίχνη της λέξης συναντιόνται στην βαθιά αρχαιότητα σε μια μη Ελληνική διάλεκτο που ομιλούνταν πριν από 4000 περίπου χρόνια, την "θρακοπελασγιακή".

Νάρκισσος-Νάρκισσος Μανουσάκι
Ίσως ο πιο κατάλληλος τρόπος να αποδώσει κανείς την ομορφιά του λουλουδιού νάρκισσος είναι αυτός ο αρχαιοελληνικός μύθος. Ο Νάρκισσος ήταν ένας εξαιρετικά όμορφος νέος. Η μητέρα του, του είχε πει ότι θα παραμείνει έτσι σ΄ όλη του τη ζωή αν δεν δίνει σημασία στην ομορφιά του. Ο Νάρκισσος αποφάσισε να δει την αντανάκλασή του στα νερά μιας πηγής. Γοητεύτηκε τόσο από την ομορφιά του πού έμεινε εκεί ακίνητος θαυμάζοντας τον εαυτό του μέχρι που μαράζωσε και πέθανε στις όχθες της πηγής. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, νόμισε πως η αντανάκλαση του ήταν η νύμφη που έμενε εκεί. Πήδησε στο νερό για να την πιάσει και πνίγηκε. Το λουλούδι νάρκισσος υποτίθεται ότι φύτρωσε σε εκείνο το σημείο.

Κρόκος-Ζαφορά
Ο Κρόκος ήταν φίλος του θεού Ερμή. Μια μέρα και ενώ οι δύο φίλοι έπαιζαν, ο Ερμής χτύπησε κατά λάθος τον Κρόκο στο κεφάλι και τον σκότωσε. Στον τόπο του συμβάντος φύτρωσε ένα λουλούδι. Τρεις σταγόνες από το αίμα του άτυχου νέου που έπεσαν στο κέντρο του λουλουδιού έδωσαν τα στίγματα του φυτού που από τότε πήρε το όνομα κρόκος. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή ο Κρόκος ήταν ένας νεαρός, που εξαιτίας ενός άτυχου έρωτα για τη Νύμφη Σμίλακα μεταμορφώθηκε στο ομώνυμο φυτό. Ταυτόχρονα η Σμίλαξ έγινε το ομώνυμο αναρριχητικό φυτό(Σμίλαξ Ασπίρα-Ουρβιά).

Παιόνια-Φυτό της θεραπείας
Πιστεύεται ότι η παιόνια πήρε το όνομα της από τον Παίωνα ή Παιάνα που φαίνεται ότι ήταν μια θεότητα της θεραπείας αφού είχε θεραπεύσει τον Άδη και τον Άρη από τραύματα. Ο μύθος που έχει σχέση με το λουλούδι λέει πως ο Παίων ήταν μαθητής του Ασκληπιού, του θεού της υγείας και της ιατρικής. Κάποτε, η Λητώ (μητέρα του Απόλλωνα και θεά της γονιμότητας), του δίδαξε πως να αποκτήσει μια μαγική ρίζα που φύτρωνε στον Όλυμπο η οποία απάλυνε τον πόνο των γυναικών κατά τον τοκετό. Ο Ασκληπιός ζήλεψε και αποπειράθηκε να σκοτώσει το μαθητή του. Ο Δίας έσωσε τον Παίωνα από την οργή του Ασκληπιού μεταμορφώνοντάς τον στο λουλούδι της παιόνιας. Πάντως οι σπόροι της παιόνιας χρησιμοποιούνταν για τις έγκυες γυναίκες στην αρχαιότητα.

Ελλέβορος-Το ρόδο των Χριστουγέννων
Στην ελληνική μυθολογία ο Μελάμπους ο μεγάλος μάντης και θεραπευτής χρησιμοποίησε αυτό το φυτό σαν βότανο για να θεραπεύσει την τρέλα των θυγατέρων του βασιλιά του Άργους Πρόετου, όπως και άλλων γυναικών, που είχαν χάσει τα μυαλά τους και περιπλανιόνταν σκορπισμένες ανάμεσα στα βουνά και στην έρημο της Τύρινθας νομίζοντας ότι είναι αγελάδες. Ο Μελάμπους και ο αδερφός του ο Βίας κέρδισαν μια περιουσία (τα δύο τρίτα από το βασίλειο του βασιλιά Πρόετου) αφού παντρεύτηκαν τις θεραπευμένες πριγκίπισσες.

Αχιλλέα-Χιλιολούλουδο
Πήρε το όνομά της από τον ομηρικό ήρωα Αχιλλέα, ο οποίος όπως λέγεται έδινε αυτό το φυτό στους στρατιώτες του, τους θρυλικούς Μυρμιδόνες για να τους βοηθήσει να σταματήσουν το αίμα που έτρεχε από τις πληγές τους κατά τη διάρκεια του Τρωικού πολέμου. Νεότερες δοκιμές στο φυτό απέδειξαν ότι περιέχει χημικά συστατικά που το κάνουν χρήσιμο ως αιμοστατικό.

Αγαύη-Αμάραντος, Αθάνατος
Η λέξη αγαύη σημαίνει θαυμαστή ή ευγενικής καταγωγής. Το φυτό της Αγαύης ήρθε στην Ελλάδα από το Μεξικό. Ωστόσο το όνομά του είναι ελληνικό και πιθανώς του αποδόθηκε επειδή η Ελληνίδα Αγαύη για την οποία θα μιλήσουμε παρακάτω ήταν και μια από τις δευτερεύουσες θεές του φεγγαριού, και αυτό σήμαινε πως ότι ήταν μια όψη της αρχαίας Μητέρας γης της Μεσογείου που θυμίζει το έδαφος του Jalisco του Μεξικό. Η Αγαύη ήταν κόρη του βασιλιά της Θήβας Κάδμου και αδερφή της Σεμέλης της μητέρας του Διόνυσου. Όταν η Σεμέλη κεραυνοβολήθηκε από τον Δία τον εραστή της, η Αγαύη διέδωσε πως ο Δίας τιμώρησε την αδερφή της γιατί τον συκοφάντησε. Αργότερα ο Διόνυσος εκδικήθηκε για την μητέρα του και επέβαλε βαριά τιμωρία στην Αγαύη. Όταν ο Διόνυσος επέστρεψε στη Θήβα, όπου βασίλευε τότε ο Πενθέας ο γιος της Αγαύης , διέταξε όλες τις γυναίκες της πόλης να να πάνε στο βουνό Κιθαιρώνα, για να τελέσουν τα μυστήριά του. Ο Πενθέας που δεν συμφωνούσε με την εισαγωγή της λατρείας, προσπάθησε να κατασκοπεύσει τις Βάκχες. Η μητέρα του τον αντιλήφθηκε, τον πήρε για άγριο ζώο και μέσα στην μανία της τον κατασπάραξε διαμελίζοντάς τον.

Αλθαία-Δεντρομολόχα
Ο μύθος που ακολουθεί δεν έχει καμιά σύνδεση με το φυτό Αλθαία εκτός του ονόματος. Η Αλθαία ήταν γυναίκα του Οινέα, του βασιλιά της Καλυδώνας και μητέρα της Δηιάνειρας και του Μελέαγρου. Όταν ο γιος της έγινε εφτά ημερών, οι Μοίρες οι θεές του πεπρωμένου, ήρθαν την βρήκαν και της είπαν πως το παιδί της θα πέθαινε, αν ο δαυλός που έκαιγε τότε επάνω στην εστία καιγόταν ολόκληρος. Αμέσως η Αλθαία πήρε το δαυλό, τον έσβησε και τον έκρυψε μέσα σε μια κασέλα. Ο Μελέαγρος μεγάλωσε και έγινε διάσημος ήρωας. Στη διάρκεια όμως του κυνηγιού του κάπρου της Καλυδώνας Ο Μελέαγρος σκότωσε κατά τύχη τους θείους του τα αδέρφια της Αλθαίας. Εκείνη γεμάτη οργή έριξε τότε στη φωτιά το δαυλό, από τον οποίο κρεμόταν η ζωή του γιου της. Ο Μελέαγρος πέθανε αμέσως. Η Αλθαία από απελπισία κρεμάστηκε.

Ανεμώνη-Ανεμολούλουδο
Το όνομα του λουλουδιού συνδέεται με τον αρχαίο ερωτικό μύθο του Άδωνι και της Αφροδίτης. Ο μύθος είναι πολύ γνωστός. Ενέπνευσε μάλιστα και μεγάλους ποιητές όπως ο Οβίδιος και αρκετά αργότερα ο Σαίξπηρ να γράψουν ύμνους σ' αυτόν τον έρωτα. Εμείς θα αναφερθούμε στο σημείο εκείνο του μύθου που έχει σχέση με το λουλούδι. Σύμφωνα με το μύθο λοιπόν ο Άδωνις βγήκε για κυνήγι στο δάσος. Εκεί όμως τον παραφύλαγε ο θεός Άρης ο προηγούμενος εραστής της Αφροδίτης που ζήλευε τον Άδωνι αφού η Αφροδίτη τον παράτησε για τα μάτια του ωραίου νέου. Ο Άρης μεταμορφώθηκε σε άγριο κάπρο, επιτέθηκε στον Άδωνι και τον πλήγωσε θανάσιμα. Η Αφροδίτη άκουσε τα βογκητά του Άδωνι και έσπευσε να τον βρει. Όμως ήταν πια αργά. Απαρηγόρητη η Αφροδίτη πήρε στην αγκαλιά της το άψυχο σώμα του αγαπημένου της και όπως λέγεται ράντισε με νέκταρ την πληγή. Και από το μείγμα που έκαναν το νέκταρ με το αίμα ξεπήδησε ένα όμορφο λουλούδι. Μόνο που η ζωή αυτού του λουλουδιού κρατάει λίγο. Όταν ο άνεμος φυσάει κάνει τα μπουμπούκια του φυτού να ανθίσουν και ύστερα ένα άλλο ανεμοφύσημα παρασέρνει τα πέταλα μακριά. Έτσι το λουλούδι αυτό ονομάστηκε ανεμώνη ή ανεμολούλουδο επειδή ο άνεμος βοηθάει την ανθοφορία του αλλά και την παρακμή του.

Άστερ-Αστράκι
Λέγεται ότι αυτό το είδος λουλουδιού ξεκίνησε να φυτρώνει από τα δάκρυα της Αστερέας της θεάς του έναστρου ουρανού, όταν αυτή έκλαιγε επειδή δεν έβλεπε καθόλου άστρα όταν κοίταζε κάτω στη γή.

Τριαντάφυλλο-Ρόδο
Υπάρχουν πολλές ιστορίες για το τριαντάφυλλο. Στην Ελληνική μυθολογία το τριαντάφυλλο δημιουργήθηκε από την θεά των λουλουδιών και της βλάστησης την Χλωρίδα. Αυτή μια μέρα βρήκε το άψυχο σώμα μιας νύμφης στο δάσος και το μεταμόρφωσε σε λουλούδι. Κάλεσε τότε την Αφροδίτη τη θεά της αγάπης και το Διόνυσο το θεό του κρασιού. Η Αφροδίτη χάρισε στο λουλούδι ομορφιά και ο Διόνυσος πρόσθεσε νέκταρ για να του δώσει γλυκιά ευωδιά. Ο Ζέφυρος ο θεός του ανέμου φύσηξε μακριά τα σύννεφα και έτσι ο Απόλλωνας ο θεός του Ήλιου μπόρεσε να λάμψει και να κάνει το λουλούδι να ανθίσει. Έτσι το τριαντάφυλλο δημιουργήθηκε και στέφθηκε "Βασιλιάς των λουλουδιών".

Δάφνη-Δάφνη του Απόλλωνα
Η Δάφνη ήταν μια νεαρή όμορφη νύμφη, κόρη του ποτάμιου θεού Πηνειού. Ήταν κυνηγός και είχε αφιερώσει τη ζωή της στην Άρτεμη τη θεά του κυνηγιού. Όπως η θεά έτσι και αυτή αρνιόταν να παντρευτεί. Την περιτριγύριζαν πολλοί θαυμαστές αλλά αυτή τους απέρριπτε όλους, ακόμα και τον ισχυρό γιο του Δία τον Απόλλωνα. Ο Απόλλωνας ερωτεύθηκε την Δάφνη και όταν αυτή αρνήθηκε τις προτάσεις του την κυνήγησε ανάμεσα στα δέντρα. Η Δάφνη φοβήθηκε και προσευχήθηκε στον πατέρα της να την βοηθήσει. Τότε λοιπόν ο πατέρας της της είπε ότι θα την προστάτευε μεταμορφώνοντάς την σε δέντρο που θα ρίζωνε στην όχθη του ποταμού του, (την γνωστή μας δάφνη). Όταν ο Απόλλωνας ήρθε ψάχνοντας τη Δάφνη, ο πατέρας της του είπε ότι μεταμορφώθηκε σε δέντρο. Ο Απόλλωνας τότε έκοψε μερικά κλαδιά και έπλεξε ένα στεφάνι σε ανάμνηση της ομορφιάς της και του έρωτά του για αυτήν. Ο Απόλλωνας έκανε τη δάφνη ιερό του φυτό. Καθιέρωσε την απονομή δάφνινου στεφανιού στους πρωταθλητές και σε σε όσους υπερείχαν σε διάφορα επίπεδα. Στους αρχαίους Ολυμπιακούς Αγώνες όλοι οι νικητές στεφανώνονταν με δάφνινο στεφάνι.

Αμυγδαλιά-Μυγδαλιά
Η ελληνική μυθολογία μας μιλά για μια όμορφη πριγκίπισσα που ονομαζόταν Φυλλίς, και που ήταν θυγατέρα ενός βασιλιά της Θράκης. Αυτή ερωτεύτηκε τον γιο του Θησέα τον Δημοφώντα. Ο νέος αυτός βρέθηκε στα μέρη της καθώς επέστρεφε με το καράβι του από την Τροία και ο βασιλιάς του έδωσε ένα μέρος του βασιλείου του και την θυγατέρα του για γυναίκα. Μετά από κάποιο διάστημα ο Δημοφών νοστάλγησε την πατρίδα του την Αθήνα τόσο πολύ που ζήτησε να πάει εκεί για λίγο διάστημα. Η Φυλλίς συμφώνησε αφού της υποσχέθηκε ότι θα γύριζε πίσω σύντομα και έτσι εκείνος μπήκε στο καράβι του και απέπλευσε. Η Φυλλίς έμεινε εγκαταλειμμένη περιμένοντας τον εκλεκτό της καρδιάς της, στον τόπο της τελετής του γάμου της. Η Φυλλίς περίμενε για χρόνια την επιστροφή του, αλλά τελικά πέθανε από μαρασμό. Οι θεοί, από οίκτο, μεταμόρφωσαν την Φυλλίδα σε δέντρο, σε αμυγδαλιά, η οποία έγινε σύμβολο της ελπίδας. Όταν ο περιπλανώμενος, γεμάτος τύψεις, Δημοφών επέστρεψε, βρήκε τη Φυλλίδα σαν ένα γυμνό δέντρο χωρίς φύλλα και άνθη. Απελπισμένος αγκάλιασε το δέντρο, το οποίο ξαφνικά πλημμύρισε από λουλούδια, δείχνοντας ότι η αγάπη δεν μπορεί να νικηθεί από το θάνατο.

Ορχιδέα- Όρχις, σαλέπι, σερνικοβότανο
Στην ελληνική μυθολογία, ο Όρχις ήταν γιος μιας νύμφης και ενός σάτυρου. Κατά την διάρκεια των εορτών προς τιμή του Βάκχου, διέπραξε ιεροσυλία, επιχειρώντας να βιάσει μια ιέρεια. Η τιμωρία του ήταν να κατασπαραχθεί από άγρια θηρία και να μεταμορφωθεί σε ένα αδύνατο και σεμνό φυτό. Ο Θέοφραστος ήταν ο πρώτος από τους αρχαίους συγγραφείς που αναφέρθηκε στις ορχιδέες. Ήταν αυτός που τους έδωσε την ονομασία Όρχις επιστημονικά, ορμώμενος από τον μύθο του Όρχι και αντανακλώντας την ομοιότητά της διπλοκόνδυλης ρίζας τους με τα ανδρικά γεννητικά όργανα, αυτά που ήταν αιτία της περιπέτειας του γέρου Όρχι. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι μπορούσαν να ελέγξουν το φύλο των αγέννητων παιδιών τους τρώγοντας κονδύλους ορχιδέας. Αν ο πατέρας έτρωγε μεγάλους νεαρούς κονδύλους το παιδί θα ήταν αρσενικό, αν η μητέρα έτρωγε μικρούς κονδύλους το παιδί θα γεννιόταν θηλυκό.

Ίρις-Ίριδα
Αυτή η πληροφορία δεν είναι ακριβώς ένας μύθος αλλά την παραθέτουμε γιατί έχει συμβολικό περιεχόμενο. Το λουλούδι Ίρις πήρε το όνομα του από την αρχαία θεά Ίριδα, την θεά του ουράνιου τόξου. Η Ίρις ήταν επίσης και αγγελιοφόρος των θεών κυρίως του Δία και της Ήρας. Μετέφερε μηνύματα από το "μάτι του ουρανού" στη γη με την καμπύλη του ουράνιου τόξου. Η λέξη ίρις σημαίνει "μάτι του ουρανού". Ήταν το όνομα πού δόθηκε στη θεά , στο λουλούδι και στην κόρη των ματιών μας. Αυτό σημαίνει ότι καθένας από μας κουβαλάει μαζί του ένα κομμάτι ουρανού.

Άδωνις- Αγριοπαπαρούνα
Θα ήταν παράληψη αν δεν αναφέραμε ότι υπάρχει και λουλούδι με το όνομα Άδωνις το οποίο μάλιστα έχει και φαρμακευτικές ιδιότητες. Είναι πάντως προφανές ότι το λουλούδι που αναφέρει ο μύθος είναι η γνωστή σε όλους μας παπαρούνα των λιβαδιών με το υπέροχο κόκκινο χρώμα (Το αίμα του Άδωνι).

Τα Ορφικά Μυστήρια

Ο Ορφέας στάθηκε το έμψυχο πνεύμα της ιερής Ελλάδας , αυτός που αφύπνισε τη θεία ψυχή. Η επτάχορδη λύρα του αγκαλιάζει το σύμπαν. Κάθε χορδή της αντιστοιχεί σ' ένα ρυθμό της ανθρώπινης ψυχής ,περιέχει το νόμο μιας επιστήμης και μιας τέχνης. Η θεουργική και διονυσιακή ώθηση, που κατόρθωσε να μεταδώσει στην Ελλάδα ο Ορφέας, μεταφέρθηκε μέσα απ' αυτήν σε όλη την Ευρώπη. Εμφανίστηκε στη Θράκη ήταν βασιλικής καταγωγής και με τη μελωδική φωνή του ασκούσε παράδοξη έλξη. Ξαφνικά ο νέος αυτός εξαφανίστηκε. Έλεγαν ότι πέθανε, ότι κατέβηκε στον Άδη. Είχε φύγει για την Αίγυπτο όπου μυήθηκε και ξαναγύρισε μετά από πολλά χρόνια με ένα όνομα μύησης που πήρε από τους δασκάλους του. Τώρα ονομαζόταν Ορφέας ή Άρφα που σημαίνει "Εκείνος που γιατρεύει με το φως".

Οι ιερείς της Ροδόπης υποδέχτηκαν τον μύστη της Αιγύπτου σαν σωτήρα. Σε λίγο η επίδρασή του θα εισχωρήσει σε όλα τα ιερά της Ελλάδας. Αυτός καθιέρωσε τη βασιλεία του Δία στη Θράκη και του Απόλλωνα στους Δελφούς, που έβαλε τις βάσεις του Αμφικτιονικού Συνεδρίου, το οποίο υπήρξε η κοινοτική ενότητα της Ελλάδας. Τέλος με τη δημιουργία των Μυστηρίων διαμόρφωσε τη θρησκευτική ψυχή της πατρίδας του. Στην κορυφή της της μύησης συγχώνευσε τη θρησκεία του Δία με τη θρησκεία του Διονύσου, σε μια παγκόσμια σκέψη. Οι μύστες ασπάζονταν από τα διδάγματά του το αγνό φως των υπέρτατων αληθειών. Κι αυτό το ίδιο φως έφθανε ως τον λαό κάπως μετριασμένο, όχι όμως και λιγότερο ευεργετικό, κάτω από το πέπλο της ποίησης και των μαγευτικών γιορτών. Κατ' αυτό τον τρόπο έγινε ο αρχιερέας της Θράκης, μέγας ιερέας του Ολυμπίου Δία, και για τους μύστες αυτός που αποκάλυπτε τον Ουράνιο Διόνυσο.

Ο μύθος της Ευριδίκης έχει μεγάλο ενδιαφέρον , αλλά όχι σαν ιστορία αγάπης. Είναι ένα θεολογικό κομμάτι που οικειοποιήθηκε στην αρχή ο Διόνυσος. Η Σεμέλη, η πρασινισμένη γη, προβάλλει από κάτω, χρόνο με το χρόνο μαζί της έρχεται κι ο Διόνυσος ,ενώ εξαιτίας κάποιου αισθήματος ιπποτισμού οι άντρες είπαν ότι πηγαίνει για τη φέρει. Ο ρόλος του Διόνυσου περνά στον Ορφέα. Πάντως το πάντρεμα μεταξύ του Διονύσου Ζαγρέα και του Ορφισμού δεν ήταν καθόλου εύκολο. Ο Ορφέας ως ιερέας του Διονύσου σφετερίστηκε την ανάστασή και το θάνατό του απ' όπου ξεπήδησε η όμορφη ιστορία αγάπης. Εύκολα προστέθηκε ένα στοιχείο-ταμπού, κοινό σε πολλές πρωτόγονες ιστορίες. Χθόνιες τελετές συχνά επικαλούνταν εμπεριέχοντας την ιδέα "να μην στραφεί κάποιος πίσω" (αμεταστραπί). Στα Ορφικά Μυστήρια υπήρχαν διάφορες τελετουργίες εξαγνισμού, οι διάφορες αποχές όπως η απαγόρευση της κρεοφαγίας. Ο Ορφισμός επηρέασε και τον Πυθαγόρα που έγινε ζηλωτής του τρόπου έκφρασης του Ορφέα. Στα χρόνια δε του Πεισίστρατου ήταν πολύ δύσκολο να ξεχωρίσουν τα γνήσια Ορφικά από τα Πυθαγόρεια. Όσοι μυούνταν στα Ορφικά Μυστήρια τηρούσαν με θρησκευτική ευλάβεια μυστικές διατάξεις , οι οποίες είχαν μεγάλης ομοιότητα με τις Πυθαγορικές αρχές. (Αποτελούνταν από 9 βαθμούς και διαιρούνταν σε 3 κατηγορίες.

Σε αυτά που αφορούσαν τη διαμόρφωση του ανθρώπου κι έδειχναν την προέλευσή του, σε αυτά που δίδασκαν τις δυνάμεις της φύσης, τις ποικιλίες των οργάνων των διαφόρων μορφών και μεγάλα και ιερά στα οποία δεν έπρεπε να αναφέρουν ούτε λέξη για την ύπαρξή τους. Στην πρώτη ομάδα μυούνταν άντρες και γυναίκες και υποβάλλονταν σε πενταετή σιγή. Στη δεύτερη μυούνταν μόνο εξαγνισμένοι στο σώμα και στο νου και καθαροί από ανομήματα. Στην τρίτη μυούνταν μόνο φωτισμένοι και εμπνευσμένοι νέοι και αγνές κοπέλες με ψυχικό κάλλος). Οι Ορφική Ύμνοι , μύθοι και εξορκισμοί αν και γραμμένοι σε διαφορετικές εποχές από διαφορετικούς συγγραφείς ,(μολονότι το όνομα του Ορφέα αρκετές φορές δεν αναφέρεται πουθενά) εκφράζουν θέματα που εντάσσονται στα πλαίσια του Ορφισμού, μιας ονομασίας που έφτασε να είναι θρησκευτική τάση αν και μερικοί μελετητές τον θεωρούν ως θρησκεία που είχε εισαχθεί από άλλες χώρες, ενώ άλλοι ως αίρεση και άλλοι ως ρεύμα ελληνικής προέλευσης με ξένες επιδράσεις (όπως η αντίληψη της Ορφικής Κοσμογονίας με το Κοσμικό Αυγό και η αθανασία της Ψυχής με την αντίληψη του Ορφικού Τροχού ή του Κύκλου του ακατάπαυστου εξαγνισμού.

ΤΑ ΚΡΗΤΙΚΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ

" ..η γη είναι ζωντανή και κάθε χρόνο γεννά καρπούς με τους οποίους τρέφονται τα ζώα και ο άνθρωπος. Κάθε μορφή ζωής στηρίζεται στους καρπούς που γεννά η γη. Ήταν μια ανακάλυψη, μία επαναστατική σκέψη που επηρέασε τις κατοπινές σκέψεις του ανθρώπου στη δημιουργία των διαφόρων πολιτισμών που θα αναπτύξει. Η ΓΗ γεννά. Αλλά για να γεννήσει έπρεπε να έχει επαφή με κάποιο αρσενικό. Στην Πελασγική Κρήτη το κύριο μέρος της λατρείας ήταν εστιασμένο στη Μεγάλη Μητέρα, τη Ρέα-Γη σε ύστερους χρόνους, που συμβόλιζε την ανανεωτική παραγωγική φροντίδα της φύσης. Η Θεά Μητέρα είναι η χθόνια θεά με τα φίδια , η πότνια θηρών με λιοντάρια και αγρίμια κ.λ.π . Μαζί της λατρεύεται ο δυνατός γονιμοποιός θεός (φαίνεται στη μορφή του ταύρου) και το νεαρό ζευγάρι του αγοριού και της κόρης που πεθαίνουν ή χάνονται το φθινόπωρο και ξαναγυρίζουν την άνοιξη στο φως και τη ζωή φανερώνοντας την περιοδική μορφή της φύσης.

Αρκετοί υποστηρίζουν ότι τα Κρητικά Μυστήρια διακρίνονται σε δύο κατηγορίες:

Α) Στα μυστήρια της Μεγάλης Μητέρας Ρέας-Γης

Β) Στα μυστήρια του Κρηταγενή Ιδαίου Δία.

Πιθανολογείται ότι τα Μυστήρια της Μεγάλης Μητέρας ήταν διαχωρισμένα σε Μικρά και σε Μεγάλα.

Στα Μικρά ήταν αφιερωμένα στη Θεά Μητέρα Ρέα, που τη διαδέχεται στη λατρεία η Θεά Δίκτυννα Δήμητρα και η κόρη της Δικτυναία Βριτόμαρτυ-Άρτεμη ή η ίδια μορφή της Θεάς Ειλειθυίας, Ελευθώς ή Ελευσίας και όπου έπρεπε να γίνει προπαρασκευή των γυναικών που θα μυηθούν σ' αυτά να γίνουν αγνές και καθαρές τόσο ψυχικά όσο και σωματικά για να μπορέσουν να προχωρήσουν στα Μεγάλα Μυστήρια.

Επίσης έτσι φανερώνεται γιατί είχαν χωριστά το Ιερό Σπήλαιο της Ειλειθυίας η οποία ήταν θεά της αναπαραγωγής και του τοκετού σε σχέση με τη θεά Βριτόμαρτυ δηλαδή τη γλυκιά παρθένο ή την Άρτεμη. Σε αυτά τα μυστήρια διδάσκονταν οι παραδόσεις των Θεών και ηρώων καθώς και οι συμβολισμοί της Μεγάλης Μητέρας καθώς και οι δυνάμεις και ιδιότητές της στα τέσσερα γνωστά στοιχεία (γη-όφις, νερό-ιχθύς, αέρα-περιστέρα, φωτιά-λέων).

Μυούνταν επίσης στην κατασκευή του συμβολικού μίτου της Αριάδνης (από εδώ πιθανόν να παράγεται το όνομα Μίτρα που δήλωνε την Αφροδίτη συμβολίζοντας επίσης το υφάδι ως νήμα της ζωής ή και την παρθενική ζώνη.

Στα Μεγάλα Μυστήρια υπήρχαν βαθμοί μυστικών τελετουργιών προς τη θεά των Όφεων που συμβόλιζε τη μεγάλη θεά . Πριν όμως απ' αυτά ξεκινούσαν λιτανείες, λατρευτικές προσφορές που προσφέρονταν στο Ιερό Δένδρο, αλλά και στη στήλη του Διπλού Πέλεκυ που βρισκόταν στο κέντρο Ιερού ή Σπηλαίου δείχνοντας έτσι την ιερότητα του χώρου. Το Ιερό Δένδρο ως σύμβολο από την άλλη συμβόλιζε την μητέρα που προσφέρει τον καρπό της ζωής. Η εκρίζωσή του γινόταν στο τέλος της σοδειάς του χρόνου και ακολουθούσαν επικλήσεις και άσματα για την αναβλάστησή του αποβλέποντας στη διαιώνισή του.

Η Ρέα , κόρη του Ουρανού και της Γης , σύζυγος του Κρόνου και μητέρα του Δία, λατρευόταν κάτω από το Ιερό Δένδρο στις ψηλές κορυφές των βουνών όπως και στα Ιερά Σπήλαια. Είχε επίσης και επίθετο Αμμάς Πελασγικής προελεύσεως που σήμαινε τη μητέρα κάτι που αναγραμματισμένο υπάρχει και σήμερα με τη λέξη "μαμά". Σύμφωνα με το μύθο , όταν ήρθε η ώρα να γεννήσει η Ρέα το μελλοντικό πατέρα των θεών , το Δία ήρθε κι έκρυψε το παιδί σε ένα σπήλαιο (του όρους Αιγαίου ή στο βουνό Δίκτη ή στο βουνό Ίδη) για να μην το καταβροχθίσει ο σύζυγός της ο Κρόνος.

Όταν άρχισαν οι πόνοι του τοκετού , στηρίχτηκε με τα χέρια στο έδαφος. Αμέσως το βουνό έβγαλε με μιας τόσα πνεύματα ή θεούς , όσα ήταν τα δάκτυλα της ετοιμογέννητης.Τα όντα αυτά διευκόλυναν τη γέννα της θεάς και ονομάζονται Ιδαίοι Δάκτυλοι, από το βουνό Ίδη και τα δάκτυλα της Ρέας , αλλά και κατά μία άλλη εκδοχή ονομάζονται επίσης Κουρήτες και Κορύβαντες διότι το όνομα των πρώτων σημαίνει νέοι και γιατί οι δεύτεροι ήταν ήδη συνοδοί της Ρέας. Αυτοί σύμφωνα με το μύθο ήταν οπλισμένοι με ξίφος και ασπίδα και χόρευαν έναν πολεμικό χορό γύρω από το νεογέννητο παιδί της Ρέας. Με τα όπλα τους έκαναν τόσο θόρυβο σκεπάζοντας τα κλάματα του παιδιού έτσι ώστε να μην το ακούσει ο Κρόνος. Για τα Μυστήρια του Κρηταγενή Δία έχουμε κάποια στοιχεία που μας δίνει ο Θαλήτας από τη Γόρτυνα Κρήτης (διάσημος μύστης που έζησε τον Θ΄ π.Χ αιώνα) αναφέροντας ότι οι μυούμενοι στα μυστήρια αυτά διδάσκονταν την Ιατρική , την καθαρτική, την μουσική , την ορχηστρική και τη μουσική τέχνη.

Στα μυστήρια αυτά έπαιρναν μέρος οι Κουρήτες (τα μυστήρια αυτά ονομάζονταν και Κορυβαντικά), ιερείς που διακρίνονταν για τη σοφία τους. Υπήρχαν κι εδώ βαθμοί μυήσεων και γινόταν προπαρασκευές με συμβολικούς καθαρμούς .

Έπειτα ακολουθούσαν δοκιμασίες αξιότητας όπως τα ταυροκαθάψια που μετέπειτα έγινε δημοφιλές και στις τοπικές γιορτές. Μέρος επίσης της τελετής ήταν και η πυρρίχη, ο ένοπλος χορός.

Τον μυούμενο τον οδηγούσαν μέσα σε ένα σπήλαιο όπου έμενε έγκλειστος για ένα διάστημα 27 ημερών.

Αναφέρεται επίσης ότι την εποχή του Πυθαγόρα του Σάμιου τα κρητικά μυστήρια ονομάζονταν "Μυστήρια του Μόργου" διότι ο Μόργος ήταν ένας από τους Ιδαίους Δακτύλους .

Ο Πορφύριος αναφέρει ότι όταν ο Πυθαγόρας πήγε στην Κρήτη για να μυηθεί έκανε καθαρμούς στην παραλία της Κρήτης , νηστεύοντας 9 ημέρες κι έπειτα πήγε στο Ιδαίο Άντρο όπου γίνονταν η μύηση. Λέγεται επίσης ότι ο Πυθαγόρας διδάχθηκε από τους Ιδαίους Δακτύλους ότι ο Ζευς δεν είχε ακόμη θεοποιηθεί κι ότι ήταν θνητός εφόσον μέσα στο Ιδαίο Άντρο υπήρχε ο τάφος του.

Γι' αυτό το λόγο ξέσπασαν διαμάχες στην Ελλάδα όπου π.χ ο ποιητής Καλλίμαχος κατάκρινε τον Πυθαγόρα για ασέβεια , παρουσιάζοντας τον Δία ως θνητό.

Ο Πλάτων μας πληροφορεί ότι οι Κορύβαντες έκαναν την τελετή ενθρόνισης σε όποιον μυούσαν στα Μυστήρια.

Το γενικό συμπέρασμα πάντως των μυητικών τελετών είναι ο πλασματικός "θάνατος" και η "αναβίωση" του μύστη που αφήνει την παλιά του κατάσταση κι ανασταίνεται σε μια υψηλότερη σφαίρα.

Ελευσίνια μυστήρια 03

Οι μυστηριακές λατρείες στην Ελλάδα ήταν αρκετές:

1) Τα ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ. Περιλαμβάνουν τα μυστήρια και τη λατρεία των 'Μεγάλων Θεαινών'.

2) Τα ΟΡΦΙΚΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ. Περιλαμβάνουν την αποκάλυψη της Τριαδικής Θεότητος και την πνευματική ανάταση των μυημένων από το σκότος στο φως, και την μετάβαση του ανθρώπου από την ζωή στον θάνατο, από την ύλη στο πνεύμα.

3) Τα ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ, τα ΚΡΗΤΟΜΙΝΩΙΚΑ (μικρά ή εαρινά μυστήρια που γίνονταν χωρίς την παρουσία του Αρχιερέα Βασιλιά και τα φθινοπωρινά ή μεγάλα μυστήρια που είχε την εποπτεία και διηύθυνε ο Αρχιερέας Βασιλιάς Μίνωας, και τα ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ (ΚΥΒΕΛΗΣ Ή ΡΕΑΣ).

Οι αρχαίες μαρτυρίες περί της γενεαλογίας των Καβείρων διαφέρουν. Ο φιλόσοφος θεολόγος Φερεκύδης καθώς και ο Ηρόδοτος συμφωνούν και τους αναφέρουν ως γιους του Ηφαίστου. Ο Φερεκύδης μάλιστα αναφέρει ότι μητέρα τους ήταν η θυγατέρα του Πρωτέως και της Αγχινόης Καβείρη ή Καβειρώ και απόκτησε από τον Ήφαιστο τρία αγόρια και τρία κορίτσια, τους Καβείρους και τις Καβειρίδες. Άλλη μαρτυρία του Αθηνίωνα (συγγραφέα του 1ου αι. μ. Χ.) αναφέρει ότι οι Κάβειροι ήταν δυο, ο Ιασίων και ο Δάρδανος γιοι του Δια και της θυγατέρας του Άτλαντα Ηλέκτρας.

Κατά μια άλλη εκδοχή της μυθολογίας ο Ήφαιστος από την Καβείρη απόκτησε μόνο τον Καδμίλο και ότι οι Κάβειροι και οι Καβειρίδες είναι παιδιά του. Ακόμα μια εκδοχή υπάρχει σύμφωνα με την οποία καταγόταν από την Θράκη η μητέρα των Καβείρων Άλκωνα και Ευρυμέδοντα. Μια άλλη άποψη της μυθολογίας αναφέρει ότι οι Κάβειροι συνδέονται με τον Προμηθέα, που έπλασε τον πρώτο άνθρωπο, τον Αδάμα μετά από εντολή του Δία, και ότι είναι Θεότητες του πυρός.

Ο Πίνδαρος διέσωσε από χαμένα έργα παλαιότερων συγγραφέων το παρακάτω απόσπασμα: ' ... τον εκ Αγίας Λήμνου γεννηθέντα Κάβειρον'.

Ο Διονυσόδωρος, συγγραφέας του 3ου αι. π. Χ. αναφέρει ότι υπήρχαν δυο ζεύγη Καβείρων ο Αξιόκερσος, η Αξίερος, ο Καδμίλος ή Κασμίλος και η Αξιόκερσα, και ότι οι Θεότητες αυτές ταυτίζονται με τον Πλούτωνα, την Δήμητρα, τον Ερμή και την Περσεφόνη.

Εκτός από την Σαμοθράκη που τελούνταν τα σημαντικότερα μυστήρια και ήταν το επίκεντρο της μυστηριακής αυτής λατρείας, τελούνταν Καβείρια μυστήρια και σε άλλες περιοχές.

Η λατρεία των Καβείρων υπήρχε στην Μέμφιδα της Αιγύπτου, στην Φρυγία της Μικράς Ασίας, στην Θράκη, στην Μακεδονία, στην Λήμνο, καθώς και στην Βοιωτία. Στην Ανθηδώνα πόλη που ευρίσκετο βόρεια των Θηβών υπήρχε μεγάλο Ιερό των Καβείρων, όπως επίσης και σε απόσταση έξι χλμ. δυτικά των Θηβών υπήρχε μεγάλο λατρευτικό κέντρο. Αυτό ανακαλύφθηκε τυχαία από Γερμανούς αρχαιολόγους κατά τις ανασκαφές του 1887-1888, και ήλθε στο φως ολόκληρο το συγκρότημα του Ιερού. Λατρεύονταν ο Πατέρας Κάβειρος και ο Υιός σε ιδιαίτερο Ιερό ενώ σε άλλο Ιερό η Αξίερως και η Αξιόκερσα. Φαίνεται ότι στην λατρεία Πατρός και Υιού την εξέχουσα θέση κατείχε ο Υιός, αν κρίνουμε από τα πήλινα ομοιώματα τους. Βρέθηκαν εφτακόσια ομοιώματα του Υιού και πενήντα μόνο του Πατέρα. Η τοποθεσία του Ιερού των Καβείρων των Θηβών ομοιάζει προς τις τοποθεσίες των άλλων λατρευτικών κέντρων των Καβείρων και θεωρείται χαρακτηριστική της λατρείας τους.

Αυτά ήταν χτισμένα σε κοιλάδες κατάφυτες που διαιρούνταν από ρυάκια. Από τα μέχρι τώρα γνωστά ερείπια των Καβειρίων Ιερών στις διάφορες περιοχές βγαίνει το συμπέρασμα ότι το Ιερό ιδρύετο πάντο- τε στην ανατολική πλευρά του ρυακιού.

Πιθανόν υπό την επίδραση των Ορφικών, ο Πατέρας Κάβειρος ταυτίστηκε με τον Διόνυσο, μάλιστα χαρακτηριστικό δείγμα αποτελεί η ανεύρεση οστράκου του Δ' αι. π. Χ. από το Ιερό των Καβείρων των Θηβών όπου εικονίζεται ο Κάβειρος Πατέρας, γενειοφόρος να κρατάει κάνθαρο (αγγείο), δίπλα του στέκεται ο Υιός με μια οινοχόη και παίρνει κρασί , για να γεμίσει τον κάνθαρο του Μεγάλου Καβείρου. (Η ομοιότητα του Καβείρου με τον Διόνυσο είναι καταφανής).

Στην Σαμοθράκη οι Κάβειροι ονομάζονταν Μεγάλοι Θεοί Σαμόθρακες ή Σαμόθρακες Κάβειροι. Στις επιγραφές που έχουν βρεθεί στις ανασκαφές πάντοτε ονομάζονται Μεγάλοι Θεοί ή Άνακτες και ποτέ με το όνομα τους. Το λεξικό Σούδα αναφέρει: Καβειρών πόλις, και Κάβειροι, όνομα έθνους, σημαίνει Δε και δαίμονας.

Μετά την ίδρυση της Θεσσαλονίκης από τον Κάσσανδρο το 315 π. Χ. οι Κάβειροι λατρευόταν στον Ναό του Ηφαίστου, που ήταν χτισμένος στον χώρο, που σήμερα βρίσκεται ο Ναός της Παναγίας Χαλκέων. Η Ροτόντα που χτίστηκε από τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Γαλέριο στις αρχές του 4ου αιώνα μ. Χ. ήταν αφιερωμένος στους Καβείρους. Αργότερα οι Χριστιανοί γνωρίζοντας τον μυστηριακό χαρακτήρα του Ναού τον μετονόμασαν με το επίσης μυστικιστικό όνομα: Ναός των Ασωμάτων Αγγέλων. Η επιλογή αυτής της ονομασίας δεν έγινε τυχαία, αλλά σκόπιμα γιατί με αυτήν την ονομασία οι Χριστιανοί παραπλανώντας τους πιστούς της Πατρώας Θρησκείας, ισχυρίζονταν ότι τιμούν τους Μεγάλους Θεούς, που απεικονίζονταν σε διάφορες παραστάσεις ως φτερωτά Όντα χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η Νίκη της Σαμοθράκης, και διάφορα ευρήματα σε Ετρουσκικά αγγεία.( Έχει βρεθεί Ετρουσκικό κάτοπτρο που εικονίζει τρεις Καβείρους οι δυο είναι μεγαλύτεροι σε ηλικία γενειοφόροι με φτερά, έχουν στην μέση τον νεότερο αδελφό τους τον Καδμίλο και ετοιμάζονται να τον θυσιάσουν.

Στην Θεσσαλονίκη έχουν βρεθεί τοπικά νομίσματα της πόλεως που εικονίζουν Κάβειρο σε δυο παραλλαγές, στη μια κρατάει στο χέρι σφυρί, ενώ στην άλλη ακουμπάει το σφυρί στον ώμο του, δηλωτικά της σχέσεώς τους με τον Ήφαιστο και την μεταλλουργία.

Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης 1ος αι. μ. Χ. αναφέρει ότι οι Κάβειροι θεωρούνταν η προσωποποίηση της αθανασίας της ψυχής. Οι ιερείς ήταν κληρονομικοί και ονομάζονταν Καδμίλοι από τον παίδα Καδμίλο. Ο μυούμενος οδηγούνταν να καθίσει σε έναν θρόνο, όπου πραγματοποιούνταν σε αυτόν η δοκιμασία και η διδασκαλία. Η τελετή αυτή ονομαζόταν θρονισμός. Του φορούσαν στο κεφάλι στεφάνι από κλαδί ελιάς και μια κόκκινη ταινία στην μέση του, την οποία θα έφερε μαζί του στην υπόλοιπη ζωή του, ενδεικτική της μυήσεώς του. Μπροστά στον θρόνο έκαιγε πυρά γύρω από την οποία οι ιερείς έψελναν με ακατανόητες λέξεις για τον μυούμενο τους Ιερούς ύμνους, μετά χόρευαν χορούς υπό τους ήχους μουσικής και μυστηριακών τραγουδιών. Λέγεται ότι ο Αγαμέμνων, ο Οδυσσέας όπως και άλλοι Έλληνες Βασιλείς που έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο είχαν μυηθεί στα μυστήρια των Καβείρων καθώς επίσης σύμφωνα με την μυθολογία ο Ορφέας, ο Ηρακλής ο Ιάσων, οι Διόσκουροι Κάστορας και Πολυδεύκης και οι αρχηγοί της Αργοναυτικής εκστρατείας είχαν μυηθεί στα μυστήρια των Καβείρων στην Σαμοθράκη. Το κύρος του Ιερού στην Σαμοθράκη ήταν πολύ μεγάλο για να μυηθούν όλες αυτές οι προσωπικότητες της αρχαίας Ελλάδος καθώς επίσης και της αρχαίας Ρώμης μέχρι και τους πρώτους αιώνες μ. Χ. Ο Γερμανικός, ο διάδοχος του Αυτοκράτορα Τιβέριου πηγαίνοντας στην Συρία για να αναλάβει την διοίκηση των Ρωμαϊκών στρατευμάτων, πήγε μέσω του Αιγαίου στην Σαμοθράκη για να μυηθεί στα Καβείρια μυστήρια, αλλά λόγω των σφοδρών βορείων ανέμων δεν μπόρεσε να φτάσει. Αυτό θεωρήθηκε κακός οιωνός και μετά λίγους μήνες ο Γερμανικός πέθανε, δηλητηριαστείς σαν τον Μέγα Αλέξανδρο όπως γράφει ο Ρωμαίος συγγραφέας Τάκιτος.

Είναι αρκετά γνωστό ότι ο Βασιλιάς Φίλιππος ήταν μυημένος στα μυστήρια της Σαμοθράκης, όπου και γνώρισε την Ολυμπιάδα την μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που ήταν και ιέρεια των Καβείρων. Μυημένος στα Καβείρια Μυστήρια ήταν και ο Μέγας Αλέξανδρος. Ο τελευταίος Βασιλιάς της Μακεδονίας Περσέας, κατά την διάρκεια των μαχών, εναντίον των Ρωμαίων, επήγε στην Σαμοθράκη για να ζητήσει την βοήθεια των Μεγάλων Θεών.

Κατά τον Θέωνα τον Σμυρναίο, συγγραφέα του 2ου αι. μ. Χ. η μύηση στα Καβείρια και στα Ελευσίνια μυστήρια περιλάμβαναν πέντε μέρη (βαθμούς μυήσεως...).

Στο πρώτο μέρος ήταν ο καθαρμός όπου επιλέγονταν τα άτομα τα οποία θα συνέχιζαν την μύησή τους γιατί υπήρχαν απαγορεύσεις και δεν επιτρεπόταν η εισδοχή σε όλους.

Απαγορευόταν η συμμετοχή στους εγκληματίες και τους φλύαρους. Στο δεύτερο μέρος γινόταν η τελετή της παραδόσεως, δηλαδή υπήρχε διδασκαλία και ερμηνεία του τελετουργικού και συμβολικού τμήματος των μυστηρίων.

Στο τρίτο μέρος γινόταν η επονομαζόμενη εποπτεία.

Στο τέταρτο μέρος γινόταν η ανάδεση των στεφάνων και η επίθεση τους στα κεφάλια των μυημένων ώστε σε ότι εμυήθη κανείς ή συνωδεύθη από λαμπάδας ή έτυχε κάποιας ιεροφαντίας ή ιεροσύνης, να είναι εις θέση να τα μεταδώσει και στους άλλους.

Στο πέμπτο μέρος στον τελευταίο βαθμό μυήσεως γινότανε η τελειοποίηση και η ευδαιμονία, ως είναι οικεία προσφιλής στους Θεούς και παρατηρείται μόνο σε αυτούς.

Ο Χριστιανός συγγραφέας Ιππόλυτος 2ος αι. κατέγραψε την εξής πληροφορία για τα μυστήρια της Σαμοθράκης. ...Διότι οι Σαμοθράκες σαφώς ονομάζουν τον τιμώμενο παρ' αυτών εις τα μυστήρια, τα οποία επιτελούν, τον Αδάμα τον αρχικόν άνθρωπον. Υπάρχουν Δε εις το ιερόν της Σαμοθράκης δυο αγάλματα γυμνών ανθρώπων, εχόντων και τας χείρας τεταμένας άνω προς τον ουρανόν και τους φαλλούς εστραμένους προς τα άνω, όπως έχει και το εν Κυλλήνη άγαλμα του Ερμού, τα προειρημένα αγάλματα είναι εικόνες του αρχανθρώπου και του αναγενωμένου πνευματικού ανθρώπου, ο οποίος είναι κατά πάντα ομοούσιος προς εκείνον τον άνθρωπον... (Ιππόλυτος, κατά πασών των αιρέσεων έλεγχος. V 8, σελ. 90, 24).

Ο λεξικογράφος Ησύχιος στο λεξικό του αναφέρει: << Κάβειροι, καρκίνοι Πάνυ Δε τιμώνται ούτοι εν Λήμνω ως Θεοί. Λέγονται Δε είναι Ηφαίστου παίδες >>.

Στο ευρισκόμενο στην Λήμνο ιερό των Καβείρων για εννέα ημέρες κάθε χρόνο έσβηνε κάθε φλόγα. Άναμμα νέου πυρός γινότανε την δέκατη ημέρα, όταν επέστρεφε από την Δήλο το ειδικά σταλμένο πλοίο που έφερνε το Ιερόν Πυρ.

Στην Λήμνο οι Κάβειροι ήταν και προστάτες της αμπελουργίας. Με το πέρασμα των χρόνων οι Κάβειροι της Σαμοθράκης τιμόταν από τους Έλληνες και σαν προστάτες των ναυτικών. Οι διασωθέντες από ναυάγια κατέθεταν αφιερώματα στο ιερό της Σαμοθράκης, σε ένα επίγραμμα της Παλατιανής Ανθολογίας διαβάζουμε: '... Σαμόθραξι Θεοίς σωθείς εκ πελάγους Λουκίλλιος ώδε κέκαρμαι τας τρίχας εκ της κεφαλής, άλλο γαρ ουδέν έχω...'.

Ο Πίνδαρος αναφέρει για τους μυημένους στα Μυστήρια των Καβείρων: 'Ευτυχής εκείνος ο οποίος αφού είδε αυτό το θέαμα, κατέρχεται στα βάθη της Γης. Γνωρίζει το τέλος της ζωής, γνωρίζει την Θεία πηγή'.

Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, γράφει σχετικά για την μύηση στα Καβείρια Μυστήρια: 'Γίγνεσθαι Δε φασί και ευσεβεστέρους και δικαιοτέρους και κατά παν βελτίονας εαυτών τους μυστηρίων κοινωνήσαντας'. Συναγωνιστές.

Η Ζωή και ο θάνατος ανήκουν στους Θεούς, τα Μυστήρια στους Επιλέκτους, σε μας τους ανθρώπους ανήκει η προσπάθεια για γνώση, και για βελτίωση του εαυτού μας. Πρέπει να θυμόμαστε και να προσπαθούμε να πλησιάσουμε την Θεϊκή μας φύση, την φύση του δημιουργού που μέσα στην καθημερινότητα πολύ συχνά ξεχνάμε.

Όπως γράφει ένα ρητό στα προπύλαια του Ιερού της Επιδαύρου: 'ΑΓΝΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΜΟΙΑΖΕΙ Η ΣΚΕΨΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ'.

Ελευσίνια Μυστήρια 02

Εναλλαγή φωτός και σκότους

Το ερώτημα που έχει απασχολήσει τους περισσότερους μελετητές των Μυστηρίων είναι πού ακριβώς τελούνταν αυτές οι δραματικές παραστάσεις. Ο Φουκάρ, στηριζόμενος σε διάφορες μαρτυρίες αρχαίων συγγραφέων, κυρίως του Αριστοφάνη, πιστεύει ότι κατά τη διάρκεια της τελετής υπήρχε έντονη εναλλαγή σκότους και φωτός. Φαντάζεται το δάπεδο διαιρεμένο σε πολλά τμήματα, καθοριζόμενα από τους κίονες, με το καθένα από αυτά να αναπαριστά ένα τμήμα του ’δη. Έτσι, στον κάτω όροφο, οι μύστες έβλεπαν τον σκοτεινό και ζοφερό ’δη, με τα βάσανα και τις δοκιμασίες των ανθρώπων που δεν είχαν μυηθεί στα Μυστήρια, ενώ ξαφνικά φωτιζόταν και εμφανιζόταν στα μάτια τους ο επάνω όροφος με τα κατάφωτα Ηλύσια Πεδία και τους χορούς των μυημένων στα Μυστήρια της Θεάς. Για τη δημιουργία ισχυρότατων εντυπώσεων και δραματικών συναισθημάτων στους μύστες, ο Φουκάρ δέχεται και τη χρήση μηχανημάτων, για την ύπαρξη όμως των οποίων δεν συνηγορεί καμιά αρχαία μαρτυρία.

Σε αντίθεση με τον Φουκάρ, ο Νόακ δεν δέχεται την ύπαρξη δύο ορόφων και πιστεύει ότι το Τελεστήριο ήταν ενιαίο. Αποκλείει επίσης την ενεργό συμμετοχή των μυστών στα δρώμενα, αλλά δέχεται την κατάσταση των παθών, τις διεγέρσεις του τρόμου και της φρίκης, εντυπώσεις συγκλονιστικές και βασανιστικές για τους συμμετέχοντες στις τελετές. Κατά τον Νόακ, τα δρώμενα δεν ήταν δράμα, με την κανονική έννοια του όρου, αλλά μόνο στοιχεία δράματος, στερούμενα ουσιαστικά διαλόγων και τελούμενα ως παντομίμες. Συγκεκριμένα, τα παιχνίδια της Κόρης με τις φίλες της, πριν από την αρπαγή, είχαν τη μορφή κύκλιου χορού, εκτελούμενου από τις ιέρειες της θεάς, στην Ελευσίνα. Η αρπαγή συνοδευόταν από την απότομη συσκότιση της αίθουσας, συμβολική του κόσμου των νεκρών, ενώ στη συνέχεια, με την επάνοδο του φωτός, η θλιμμένη μητέρα, την οποία υποδυόταν η ιέρεια της θεάς θα διερχόταν, θρηνώντας γοερά, και τις τέσσερις πλευρές της αίθουσας και σταθμεύοντας σε καθεμία από αυτές, ώστε να γίνεται από όλους ορατή.

Το στάχυ του αδύτου

Τη μύηση και την τελετή ακολουθούσε η εποπτεία, η οποία αποτελούσε την τρίτη και την υψηλότερη βαθμίδα των Μυστηρίων και τελούνταν τη νύχτα της 22ας Βοηδρομιώνος. Κατά τον Ιππόλυτο, χριστιανό συγγραφέα του 2ου αιώνα μ.Χ., κεντρικό σύμβολο της εποπτείας ήταν ένα στάχυ, το οποίο φυλασσόταν στο άδυτο του Τελεστηρίου και αφού θεριζόταν τελετουργικά από ένα σιωπηλό θεριστή, τον ιεροφάντη, επιδεικνυόταν με μεγάλη επισημότητα στους πιστούς, σύμβολο της ανεξάντλητης δημιουργικής δύναμης της μητέρας γης. Σύμφωνα με άλλους ερευνητές, στο Τελεστήριο φυλάσσονταν ομοιώματα γεννητικών οργάνων, μολονότι πράξεις οργιαστικού χαρακτήρα δεν συνάδουν με την εγκράτεια, τη νηστεία και την αυστηρή καθαρότητα που έπρεπε να τηρούν οι μύστες κατά την περίοδο των Μυστηρίων.

Την επόμενη μέρα της εποπτείας και τελευταία ημέρα των Μυστηρίων, γίνονταν μέσα στο ιερό τέμενος χοές προς τιμήν των νεκρών, κατά τις οποίες κάθε μύστης ελάμβανε δύο αγγεία γεμάτα από ένα άγνωστο υγρό και το έχυνε, ψιθυρίζοντας κάποια συμβολικά λόγια, μια τελετή που σχετίζεται με παλαιότερες γεωργικές λατρείες. Από τη χρήση των αγγείων αυτών, η τελευταία ημέρα των Μυστηρίων ονομαζόταν πλημοχόη. Ακολουθούσαν εκδηλώσεις με τραγούδια και χορούς και στη συνέχεια το ξόανο του Ίακχου επέστρεφε στην Αθήνα, πάλι με τη συνοδεία πομπής. Όπως οι περισσότεροι από τους γενάρχες πιστευόταν ότι ήταν υιοί θεών, έτσι λεγόταν ότι ο Εύμολπος, αρχηγός του γένους των Ευμολπιδών, ήταν γιος του Ποσειδώνα. Κατά την παράδοση, ο Εύμολπος είναι ο ιδρυτής των Ελευσινίων Μυστηρίων και κατείχε το αξίωμα του ανώτατου αρχιερέα, το οποίο κληροδοτούνταν από γενιά σε γενιά του οίκου. Το γένος των Ευμολπιδών ήταν από τα επιφανέστερα στην Ελευσίνα και συγκαταλεγόταν στις πιο ευγενείς οικογένειες των Αθηνών, ασκώντας μεγάλη επιρροή στα κοινά. Οι Ευμολπίδες είχαν κληρονομικά δικαιώματα, κατοχυρωμένα από την πολιτεία για τη διοίκηση και την επιμέλεια των Μυστηρίων, ενώ κατείχαν και δικαστική εξουσία, αποτελώντας δικαστικό σώμα, το οποίο έκρινε δίκες θρησκευτικής φύσης, κυρίως ασέβειας προς τα Μυστήρια.

Το τέλος των Μυστηρίων

Από τον οίκο των Ευμολπιδών προερχόταν ο ιεροφάντης, η υπέρτατη αρχή των Μυστηρίων, στον οποίο η αθηναϊκή πολιτεία παρείχε τιμές, ανάλογες με εκείνες των πολιτικών αρχόντων. Το αξίωμά του ήταν ισόβιο και κληρονομικό στο γένος των Ευμολπιδών. Το κυριότερο καθήκον του ιεροφάντη ήταν η τεράστιας συμβολικής σημασίας επίδειξη των ιερών αντικειμένων αλλά είχε και άλλες αρμοδιότητες, όπως την ερμηνεία, για λογαριασμό της πολιτείας, των αγράφων θείων νόμων και την αυστηρή εποπτεία των τελετών, ώστε να διασφαλισθεί η άψογη διεξαγωγή των Μυστηρίων.

Αντίστοιχος με τον βαθμό του ιεροφάντη ήταν αυτός της ιεροφάντιδος. Οι ιεροφάντιδες ήταν δύο, η μία της Δήμητρας και η άλλη της Κόρης και προέρχονταν και αυτές από το γένος των Ευμολπιδών.

Η δεύτερη μεγάλη οικογένεια που σχετίζεται με τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν οι Κήρυκες, το γένος των οποίων αναγόταν στον Ερμή και την Aγραυλο, κόρη του βασιλιά των Αθηνών, Κέκροπος. Από την οικογένεια των Κηρύκων προέρχονταν τα τρία σημαντικότερα, μετά τον ιεροφάντη, ιερατικά αξιώματα: του δαδούχου, του ιεροκήρυκα και του επί βωμού ιερέα. Ο δαδούχος, ονομάστηκε έτσι από τις δάδες που κρατούσε για να ρυθμίζει τον φωτισμό και τη συσκότιση του Τελεστηρίου, κατά τη διάρκεια των τελετών, ο ιεροκήρυξ κήρυττε την επίσημη προκήρυξη των μυστηρίων και κατά την έναρξη της τελετής επέβαλλε ιερά σιγή, ενώ ο επί βωμού ιερεύς είχε επιφορτιστεί με το καθήκον της θυσίας των ζώων στον περίβολο του ιερού.

Με την εξάπλωση και την επικράτηση του Χριστιανισμού, τα Ελευσίνια Μυστήρια, τα οποία επί αιώνες κατείχαν σημαντικότατη θέση στον αρχαίο κόσμο, άρχισαν να χάνουν το κύρος και την αίγλη τους. Το θανάσιμο πλήγμα εναντίον τους κατέφερε ο ηγεμόνας των Γότθων, Αλάριχος, ο οποίος, συνοδευόμενος, κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του στην Ελλάδα, από ιερείς και μοναχούς που είχαν ασπαστεί το δόγμα του Αρειανισμού, πυρπόλησε το Ιερό Τελεστήριο. Η πυρπόληση και καταστροφή των ιερών συνοδεύτηκε από τον φόνο όλου του ιερατείου, συμπεριλαμβανομένου και του τελευταίου ιεροφάντη, ο οποίος όμως δεν ήταν Αθηναίος, καταγόμενος από το γένος των Ευμολπιδών, αλλά κάποιος ιερέας από τις Θεσπιές που είχε ασπαστεί τη λατρεία του Μίθρα. Έτσι επαληθεύθηκε και η προφητεία του γηραιού Νεστόριου, του τελευταίου γνήσιου και νόμιμου ιεροφάντη, ο οποίος είχε προβλέψει την καταστροφή των ειδωλολατρικών ιερών, αφού οι Εθνικοί είχαν εκτραπεί από την πίστη και την ευσέβεια προς τους αρχαίους θεούς και έσβησε η ιερή δάδα στο Τελεστήριο της θεάς, συμβολίζοντας με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το τέλος του αρχαίου κόσμου.

Τα Καβείρια Μυστήρια

'Μανθάνειν εν τω ουρανώ το οράν, εν δε τη γη το αναμιμνήσκεσθαι. Μακάριος ο δια των Μυστηρίων διελθών, ούτος γινώσκει την αρχήν και τον σκοπόν της ζωής' (Πίνδαρος)

Από την πρωτοϊστορική ακόμα εποχή υπήρχε σαφής διάκριση μεταξύ θρησκείας και μυστηρίων. Η θρησκεία ήταν φανερή για τους ανθρώπους όλων των κοινωνικών τάξεων, ενώ στις μυστηριακές λατρείες μετείχαν μόνο οι εκλεκτοί, τα ανώτερα πνεύματα.

Η λέξη μυστήριο μπορεί να αποδοθεί με πολλές ερμηνείες:

1) Σημαίνει απόκρυφη διδασκαλία στους ολίγους εκλεκτούς.

2) Ιερή τελετή μέσω της οποίας μεταδίδεται η εύνοια των Θεών.

3) Μυστική συμβολική ιεροτελεστία απρόσιτη στους αμύητους.

4) Ιεροπραξία κείμενη υπέρ άνω των ανθρωπίνων αντιλήψεων.

Η ετυμολογία της λέξεως μυστήριον προέρχεται από το ρήμα μύω, το οποίο σημαίνει κλείω , κλείομαι, κλείνω τα μάτια, ησυχάζω, γαληνεύω. Η εποχή της ιδρύσεως των Καβειρίων μυστηρίων χάνεται στην αχλύ της Ελληνικής Δημιουργίας. Κατά τους αρχαίους συγγραφείς άλλοι υποστηρίζουν ότι η λατρεία των Καβείρων είναι αυτόχθων μυστηριακή λατρεία των Πελασγών, άλλοι Δε υποστηρίζουν ότι αυτή εισήχθη στον Ελλαδικό χώρο από την Ανατολή, ο συγγραφέας Στησίμβροτος που καταγόταν από την Θάσο υποστηρίζει ότι τα μυστήρια των Καβείρων εισήχθηκαν από την Μικρά Ασία.

Ο Ηρόδοτος για την προέλευση των μυστηρίων γράφει:

Αυτά και πολλά άλλα τα οποία εγώ θα υπομνήσω παρέλαβαν οι Έλληνες παρά των Αιγυπτίων, ότι Δε τα αγάλματα του Ερμού έχουν τα αιδοία ορθά, τούτο δεν το έμαθον παρά των Αιγυπτίων, αλλά παρά των Πελασγών μεν το έμαθον πρώτοι εξ όλων των Ελλήνων οι Αθηναίοι, παρά τούτων Δε οι άλλοι Έλληνες. Κατά την εποχήν Δε, καθ' ην ήδη οι Αθηναίοι ελογίζοντο μεταξύ των Ελλήνων, μετώκησαν εις την Αττικήν ως σύνοικοι οι Πελασγοί, και έκτοτε ήρχισαν να θεωρούνται ως Έλληνες. Εκείνος Δε, ο οποίος έχει μυηθή εις τα μυστήρια των Καβείρων, τα οποία επιτελούν οι Σαμοθράκες παραλαβόντες παρά των Πελασγών, αυτός θα καταλάβει τι θέλω να είπω με τα λόγια μου. Διότι την Σαμοθράκην κατώκουν προηγουμένως αυτοί οι Πελασγοί, οι οποίοι έγιναν σύνοικοι με τους Αθηναίους, παρ' αυτών Δε παρέλαβον τα μυστήρια οι Σαμοθράκες. Των οποίων τα αγάλματα του Ερμού, του να έχουν ορθά τα αιδοία έμαθον εκ των Ελλήνων παρά των Πελασγών πρώτοι οι Αθηναίοι. Περί τούτου παραδίδεται κάποιος Ιερός Λόγος, ο οποίος αποκαλύπτεται εις τα εν Σαμοθράκη μυστήρια.

Ελευσίνια Μυστήρια 01

Τα Ελευσίνια Μυστήρια περιστρέφονταν γύρω από μια θεότητα, η οποία πολύ νωρίς, πρώτη ίσως από όλους τους άλλους θεούς, προσείλκυσε την προσοχή του ανθρώπου. Μολονότι οι περισσότεροι από τους αρχαίους λαούς φαντάζονταν τους θεούς τους να κατοικούν στον ουρανό, η θεότητα της γης είναι πολύ παλαιότερη.

Αποκαλούμενη στην αρχή Γαία, με το πέρασμα των αιώνων, απέκτησε το όνομα Δήμητρα, το οποίο πιθανότατα σημαίνει «Γη μήτηρ». Η λατρεία της Δήμητρας, με καθαρά αγροτικό χαρακτήρα, συνδεδεμένη με τον κύκλο των εργασιών από τη σπορά ως τη συγκομιδή, είχε ευρύτατη διάδοση σε όλο τον ελληνισμό από τον μικρασιατικό έως τον ιταλιωτικό χώρο. Έχοντας ως αφετηρία τις εύφορες πεδιάδες της νότιας Θεσσαλίας, εξαπλώθηκε σε όλη την Ελλάδα.

Τα Θεσμοφόρια, τα Σκίρα, τα Αλώα είναι μερικές από τις μεγάλες γιορτές που διοργανώνονταν στον ελλαδικό χώρο προς τιμήν της θεάς της γονιμότητας. Όμως η λαμπρότερη γιορτή προς τιμήν της Δήμητρας γινόταν στην Ελευσίνα, στο περίφημο ιερό, όπου τελούνταν τα πιο σημαντικά μυστήρια της αρχαιότητας, στα οποία η Δήμητρα λατρευόταν ως πανίσχυρη, χθόνια και γονιμική θεά.

Οι μυστικές αυτές τελετές φαίνεται ότι ήταν μέρος της λατρείας των Προελλήνων κατοίκων της Αιγαιίδας, των Πελασγών, των οποίων η θρησκεία περιστρεφόταν γύρω από τη γη, τις χθόνιες θεότητές της, το μυστήριο της ζωής και του θανάτου και της μετά θάνατον ζωής. Μετά την κάθοδο των ελληνικών φύλων, των Αχαιών και των Ιώνων, οι οποίοι λάτρευαν τους ουράνιους θεούς, οι Πελασγοί ζήτησαν να προστατέψουν τις θρησκευτικές παραδόσεις και τη λατρεία τους από τη βεβήλωση των αλλόθρησκων κατακτητών και γι' αυτό χρησιμοποίησαν το σκότος της νύχτας. Τη μη ελληνικότητα των μυστηρίων μαρτυρούν και λέξεις μη ελληνικές, όπως παιξ, κογξ, βαυβώ (η μητρική κοιλιά), ευοί σαβοί (προσφωνήσεις προς τον Διόνυσο). Τα μυστήρια λοιπόν της Ελευσίνας είναι η θρησκεία των κατακτηθέντων Πελασγών, οι τελετές της οποίας, εξαιτίας του φόβου των επιδρομέων γίνονταν σε μυστικές συναθροίσεις. Αν και αρχικά η θρησκεία των προελληνικών φύλων υπέστη τους διωγμούς των κατακτητών, με το πέρασμα του χρόνου οι θρησκευτικές τελετές και δοξασίες κατακτητών και κατακτημένων αφομοιώθηκαν.

Πριν από την κάθοδο των ελληνικών φύλων, τα Ελευσίνια Μυστήρια υπάγονταν στη δικαιοδοσία των προελληνικών βασιλικών οίκων της περιοχής. Γύρω στον 7ο αιώνα π.Χ. εξερράγησαν μακροχρόνιοι πόλεμοι μεταξύ Αθηναίων και Ελευσινίων, κατά τη διάρκεια των οποίων έπεσαν ο στρατηγός των Ελευσινίων, Ιμάραδος και ο βασιλιάς των Αθηναίων, Ερεχθεύς. Τελικά οι Ελευσίνιοι ηττήθηκαν, η βασιλεία τους καταλύθηκε και η Ελευσίνα έγινε ένας από τους δήμους της Αττικής. Οι Αθηναίοι ανέλαβαν τη διοίκηση και την εποπτεία των μυστηρίων, όμως η Ελευσίνα παρέμεινε η κύρια κοιτίδα τους, ενώ τα ιερατικά αξιώματα και η ευθύνη για τη διοργάνωση των τελετών έμεινε στα χέρια των βασιλικών γενών των Ελευσινίων, των Ευμολπιδών, στους οποίους ανήκε πάντα ο ανώτατος λειτουργός, ο ιεροφάντης και των Κηρύκων, από τους οποίους προερχόταν ο δαδούχος.

Ο μύθος

Αντιπροσωπεύοντας τις δυνατότητες της αγροτικής θρησκείας στην επίτευξη της γενικότερης ανθρώπινης ευτυχίας, τα Ελευσίνια Μυστήρια είχαν σαφή εσχατολογική διδασκαλία. Σύμφωνα με τον λεγόμενο ομηρικό ύμνο στη Δήμητρα, ο οποίος είναι ερμηνευτικός της γενικότερης λατρείας της θεάς, στην Ελευσίνα, γνωρίζουμε ότι εκτός από τη Δήμητρα πρωταγωνιστική μορφή των μυστηρίων ήταν η Κόρη, η Περσεφόνη, αντιπροσωπεύοντας το κατεξοχήν πνεύμα της βλάστησης που εξαφανίζεται από την επιφάνεια της γης και επανέρχεται σ αυτήν ύστερα από καθορισμένη χρονικά παραμονή της στον Κάτω Κόσμο.

Όπως εξιστορεί ο ομηρικός ύμνος, η Περσεφόνη, η κόρη της Δήμητρας, έπαιζε, μαζεύοντας λουλούδια στους κάμπους της Ελευσίνας, με τις Ωκεανίδες νύμφες, τις κόρες του Ωκεανού. Εκεί την απήγαγε ο Aδης-Πλούτων, ο θεός-βασιλιάς του Κάτω Κόσμου, και τη μετέφερε στο βασίλειο των νεκρών, όπου την έκανε βασίλισσά του. Τρελή από τη λύπη για την εξαφάνιση της κόρης της, η Δήμητρα περιπλανιόταν για εννιά μέρες και τη δέκατη, από τη θεά Εκάτη και τον θεό Ήλιο, έμαθε ότι η κόρη της είχε απαχθεί από τον Aδη - Πλούτωνα με τη συγκατάθεση του Δία. Πικραμένη και εξοργισμένη, μεταμορφώθηκε σε φτωχή, γριά ζητιάνα και αποσύρθηκε στην Ελευσίνα, όπου βρήκε φιλοξενία στο αρχοντικό του βασιλικού ζεύγους, του Κελεού και της Μετάνειρας. Κατά την παραμονή της στην Ελευσίνα, η Δήμητρα ανέλαβε την ανατροφή του Δημοφώντα, του μικρού γιου του Κελεού, τον οποίο αποπειράθηκε να καταστήσει αθάνατο, τρέφοντάς τον με αμβροσία και βάζοντάς τον κρυφά τη νύχτα σε φωτιά, προκειμένου να καταστρέψει τις θνητές σάρκες του. Το έργο όμως της αθανασίας του Δημοφώντα ματαιώθηκε, όταν η μητέρα του ανακάλυψε έντρομη τις ενέργειες της γηραιάς παραμάνας, οπότε η Δήμητρα φανερώθηκε στην αληθινή της υπόσταση. Παρέμεινε ωστόσο θλιμμένη για την εξαφάνιση της κόρης της και μαζί της η γη άκαρπη, μέχρις ότου ο Δίας, σε μια προσπάθεια συμβιβασμού της κατάστασης, καθόρισε η Περσεφόνη να μένει στον Κάτω Κόσμο το 1/3 του χρόνου και τα υπόλοιπα 2/3 να τα περνάει με τη μητέρα της. Εξευμενισμένη, τότε, η Δήμητρα και προτού επιστρέψει στον Όλυμπο, βαθιά ευγνώμων στους Ελευσίνιους για τη φιλοξενία τους, δίδαξε στους τέσσερις βασιλείς τους, τον Τριπτόλεμο, τον Διοκλή, τον Εύμολπο και τον Κελεό, τα μυστήρια της λατρείας της, για τα οποία αξίωσε απόλυτη μυστικότητα, υποσχόμενη αιώνια ευημερία στην πόλη.

Τα Μυστήρια στους Αθηναίους

Η μεγάλη αίγλη των Ελευσινίων Μυστηρίων συμπίπτει με την ανάληψη της επιμέλειάς τους από τους Αθηναίους. Οι μυστηριακές θρησκευτικές τελετουργίες προς τιμήν της Δήμητρας και της Κόρης έλαβαν λαμπρή μορφή την περίοδο της τυραννίας των Πεισιστρατιδών, οι οποίοι φιλοδοξούσαν έτσι να εξωραΐσουν και να νομιμοποιήσουν την εξουσία τους, αλλά στο απόγειο της ακμής τους έφθασαν κατά τη χρυσή εποχή της αθηναϊκής δημοκρατίας, τον 5ο αιώνα π.Χ. Οι Αθηναίοι περιέβαλαν τότε τα μυστήρια με εξαιρετική λαμπρότητα, αφενός για πολιτικούς λόγους και συγκεκριμένα για την ηθική τόνωση της ηγεμονίας τους και αφετέρου για οικονομικούς σκοπούς, σχετικούς με την εισροή χρήματος στην πόλη από τις πολυπληθείς αφίξεις των ξένων που έφθαναν για να παρακολουθήσουν τις τελετές. Ψήφισμα των Αθηναίων της περιόδου του Περικλή καθορίζει υπέρ του ιερού της Ελευσίνας ποσοστά από τους Αθηναίους γαιοκτήμονες, τους συμμάχους και τους κληρούχους και καλεί όλους τους Έλληνες σε καταβολή δωρεών, με αντάλλαγμα την ελεύθερη πρόσοδο στα Μυστήρια.

Από τότε, σε αντίθεση με άλλες μυστηριακές θρησκευτικές τελετές, οι οποίες περιορίζονταν στα μέλη μιας οικογένειας, ενός γένους ή μιας φατρίας, τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν ανοιχτά σε όλους τους Έλληνες, ακόμη και σε δούλους, εάν μιλούσαν την ελληνική γλώσσα και στη συνέχεια στους Ρωμαίους, ενώ από την εποχή των Περσικών Πολέμων, όταν οι Πέρσες εσύλησαν και κατέκαψαν όλα τα ιερά των Αθηνών, αποκλείονταν οι βάρβαροι. Αποκλείονταν επίσης οι διαπράξαντες εγκλήματα και διάφορες ιερόσυλες πράξεις, όσο υψηλό αξίωμα και αν είχαν, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον αυτοκράτορα Νέρωνα, στον οποίο δεν επετράπη η συμμετοχή.

Από την εποχή της προσάρτησης της Ελευσίνας στην Αθήνα, τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν διττά. Υπήρχαν τα Μικρά Μυστήρια, τα οποία τελούνταν στην Αθήνα, στο προάστιο ’γρα, κατά τον μήνα Ανθεστηριώνα (Φεβρουάριο), και τα Μεγάλα, τα κυρίως Ελευσίνια Μυστήρια, που τελούνταν στην Ελευσίνα, από τη δέκατη πέμπτη ως την εικοστή τρίτη μέρα του μήνα Βοηδρομιώνα (από το τέλος Σεπτεμβρίου ως τις αρχές Οκτωβρίου), την εποχή δηλαδή της σποράς και κάθε τέταρτο έτος περιελάμβαναν μια εξαιρετικά λαμπρή εορτή που λεγόταν πεντετηρίς.

Τα Μεγάλα Μυστήρια

Οι προπαρασκευές για τα Μεγάλα Μυστήρια διαρκούσαν εννέα ημέρες, οι οποίες συμβολίζουν τις πρώτες εννιά μέρες των περιπλανήσεων της Δήμητρας. Αρκετό καιρό πριν από την τέλεση των Μυστηρίων, οι Αθηναίοι έστελναν σε όλη την Ελλάδα κήρυκες που ανήκαν στα δύο ιερατικά γένη, των Ευμολπιδών και των Κηρύκων, οι οποίοι εκόμιζαν σπονδές, δίμηνη δηλαδή εκεχειρία, εάν η Αθήνα βρισκόταν σε πόλεμο με άλλες ελληνικές πόλεις. Οι ξένοι που συνέρρεαν ήταν πολυπληθείς και έτσι τα Ελευσίνια Μυστήρια αποτέλεσαν πανελλήνια εορτή.

Τη 14η Βοηδρομιώνος, οι ιερείς και οι ιέρειες της θεάς στην Ελευσίνα έβγαζαν από το ιερό της τα μυστικά ιερά, τα οποία φυλάσσονταν σε μια κίστη, ένα καλάθι πλεκτό από κλαδιά ιτιάς ή λυγαριάς, εντελώς καλυμμένα και αθέατα και, γι αυτό τον λόγο, αγνοούμε μέχρι σήμερα τι αντικείμενα περιείχε η κίστη. Μετά τις προκαταρκτικές θυσίες, τα ιερά φέρονταν, διαμέσου της Ιεράς Οδού, σε πομπή προς την Αθήνα, όπου για την προϋπάντησή τους κατέβαινε όλη η πόλη, οι αρχές, οι ιερείς, ο λαός, συνοδεύοντάς τα μέχρι το εν άστει ιερό των Ελευσινίων θεοτήτων, στη νοτιοδυτική πλευρά της Ακρόπολης. Τη 15η Βοηδρομιώνος, ο άρχων βασιλεύς, ο οποίος είχε την ανώτατη επιμέλεια και εποπτεία των μυστηρίων, καλούσε τον λαό σε πανηγυρική συγκέντρωση στην Αγορά, στην Ποικίλη Στοά, όπου γινόταν η πρόρρησις, η επίσημη προκήρυξη, με την οποία καλούνταν να μετάσχουν στις ιερές εκδηλώσεις, όλοι, εκτός εκείνων που είχαν διαπράξει κάποιο σοβαρό έγκλημα.

Τη 16η Βοηδρομιώνος, οι μύστες κατέβαιναν να λουστούν στη θάλασσα του Φαλήρου ή του Πειραιώς. Ήταν το μέγα καθαρτήριο βάπτισμα πριν από τη συμμετοχή τους στις ιερές τελετές, ενώ τη 17η Βοηδρομιώνος τελούνταν στο Ιερό της θεάς, στην Αθήνα, μεγάλη θυσία και την επόμενη μέρα γίνονταν τα Επιδαύρια ή Ασκληπιεία, προς τιμήν του θεού Ασκληπιού, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, είχε μυηθεί στα Μυστήρια.

Τη 19η Βοηδρομιώνος, οι αρμόδιοι ιερείς παρελάμβαναν από το εν άστει ιερό, τα ιερά αντικείμενα και στη συνέχεια, σε πομπή, ακολουθούμενοι από πολυάριθμο πλήθος, μετέβαιναν στο Ιακχείο, στο Δίπυλο, όπου παρελάμβαναν το ξόανο του Ίακχου, προστάτη θεού της πόλης, και αυστηρώς αθηναϊκής θεότητας και στη συνέχεια, όλη η πομπή, αφού εξερχόταν από την Ιερά Πύλη, κατευθυνόταν προς την Ελευσίνα διαμέσου της Ιεράς Οδού.

Πολύ αργά, το βράδυ, η πομπή έφθανε στην Ελευσίνα, όπου στην αρχή του Θριασίου Πεδίου, οι Κροκωνίδες, απόγονοι του πανάρχαιου βασιλιά Κρόκωνος, ασκώντας προνόμιό τους που χάνεται στα βάθη των αιώνων, έδεναν με νήμα το δεξί χέρι με το αριστερό πόδι κάθε μύστη, πράξη αποτρεπτική για οποιοδήποτε κακό. Λίγο πιο κάτω, στη γέφυρα του ελευσίνιου ποταμού Κηφισού, οι πιστοί αντάλλασσαν μεταξύ τους αισχρολογίες και άσεμνα αστεία, σε απομίμηση των πρόστυχων πειραγμάτων της Ιάμβης, υπηρέτριας στο αρχοντικό του Κελεού, η οποία κατόρθωσε να προκαλέσει το γέλιο στη θλιμμένη Δήμητρα, ένα έθιμο οργιαστικού χαρακτήρα που ανάγεται στο αρχαιότερο στρώμα της λατρείας της θεάς.

Αλυτο το μυστήριο των τελετών

Μετά την πανηγυρική άφιξη της πομπής στην πόλη, οι μύστες αναπαύονταν όλη την υπόλοιπη νύκτα και την ημέρα που ακολουθούσε, για να λάβουν μέρος στις μυστικές τελετές, την αρχή της νύκτας της 21ης Βοηδρομιώνος. Οδηγούμενοι από τον ιεροφάντη και τον δαδούχο, οι μύστες εισέρχονταν στο Τελεστήριο, όπου ξεκινούσαν οι τελετές. Το περιεχόμενο των τελετών παραμένει πάντως ως τις μέρες μας άλυτο μυστήριο, καθώς από τους συμμετέχοντες τηρούνταν απόλυτη μυστικότητα και η πολιτεία επέβαλλε σ αυτούς που την παραβίαζαν την ποινή του θανάτου. Συγκεκριμένα, ο Διαγόρας ο Μήλιος, ο οποίος διακωμώδησε τα Μυστήρια επικηρύχθηκε από τους Αθηναίους για δύο τάλαντα για τη σύλληψή του και για ένα τάλαντο για τον θάνατό του. Ο Αλκιβιάδης, κατηγορούμενος για παρωδία των Μυστηρίων, καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο, ο τραγικός ποιητής Αισχύλος, κατηγορούμενος ότι σε τραγωδίες αποκάλυψε κάποια από τα απόρρητα, κινδύνευσε μεν αλλά απαλλάχθηκε, ο ρήτορας Ανδοκίδης μόλις διέφυγε την ποινή του θανάτου και ο Πλάτωνας μιλούσε για τα Μυστήρια με μεγάλη επιφύλαξη.

Οι πενιχρές μαρτυρίες για το περιεχόμενο των Τελετών προέρχονται κυρίως από Χριστιανούς συγγραφείς, οπότε δεν θα πρέπει να θεωρηθούν απόλυτα έγκυρες και αξιόπιστες, δεδομένης της προκατάληψης και της εχθρότητας, με την οποία αντιμετώπιζαν οι Χριστιανοί τις ειδωλολατρικές τελετές των εθνικών.

Από τις ελάχιστες πάντως μαρτυρίες που μπορούν να θεωρηθούν αξιόπιστες και από παραστάσεις έργων τέχνης, το σύνολο των νεώτερων ερευνητών έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα τεκταινόμενα στα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν δρώμενα, τα οποία αναπαριστούσαν με δραματικό τρόπο τον μύθο της Δήμητρας και της Κόρης. Μια πιθανή αναπαράσταση της τελετής μπορεί να περιγραφεί ως εξής: Ο ιεροφάντης, υποδυόμενος τον Πλούτωνα, άρπαζε την ιέρεια της Δήμητρας, που υποδυόταν την Κόρη και παρά τη θέλησή της, την οδηγούσε στον Αδη, όπου τελούνταν ο ιερός γάμος τους. Ακολουθούσαν οι περιπλανήσεις της τραγικής μητέρας, η δεξίωση του Κελεού, η άνοδος της Κόρης από τον ’δη, με τη συνοδεία του Ερμή, τον οποίο υποδυόταν ο ιερός κήρυξ των μυστηρίων, η συνάντηση μητέρας και κόρης μέσα σε άπλετο φως από τις δάδες που θα κράδαιναν οι μύστες και τέλος η αποδημία του Τριπτόλεμου, στον οποίο η Δήμητρα ανέθεσε την ιερή αποστολή να διδάξει στους ανθρώπους τον τρόπο καλλιέργειας της γης.

Η έννοια του ιερού στην Αρχαία Ελλάδα

Το ιερό στη καθημερινή ζωή των Αρχαίων Ελλήνων

Έχουμε αναφέρει πολλές φορές πως το Ιερό και το Βέβηλο δεν είναι δύο έννοιες αντίθετες, αλλά συμπληρωματικές, δύο κινήσεις προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Η κίνηση προς το Ιερό είναι για να θυμηθούμε, να βρούμε το κέντρο μας, να ενωθούμε με το Θείο. Μέσα από την ανάπτυξη των ανώτερων διαστάσεων της συνείδησης, ο άνθρωπος μπορεί να ιεροποιήσει τις καθημερινές πράξεις του. Θα προσπαθήσω να δείξω , μέσα από παραδείγματα από τους πιο σημαντικούς τομείς της καθημερινής ζωής, πώς οι αρχαίοι έλληνες βίωναν αυτή την προσπάθεια ένωσης με το Θείο.

Θυσίες

Κέντρο της λατρείας των Ελλήνων είναι ο βωμός και βασικό συστατικό της είναι η θυσιαστική πράξη , που αποσκοπεί στην άμεση επικοινωνία με τους Θεούς.. Όταν εγκαινιάζεται ένας νέος βωμός, καλείται το Θείο να αποδεχθεί το συγκεκριμένο θυσιαστήριο ως <<πόρτα>> από τον κόσμο των θνητών στον κόσμο των Αθανάτων και αντίστροφα. Σύμφωνα με τη μυθολογική αφήγηση, το θυσιαστικό έθιμο εγκαινίασε ο ίδιος ο Θεός της επικοινωνίας, ο Ερμής, όταν σκότωσε δύο από τα ιερά βόδια και τα τεμάχισε σε 6 τμήματα ως προσφορά προς τους δώδεκα Θεούς. Οι θυσίες είναι πολλών μορφών. Υπάρχουν αιματηρές θυσίες, αναίμακτες θυσίες, σπονδές οίνου, ύδατος, μελιού, γάλακτος ή ελαίου καθώς και αφιερώσεις πολύτιμων αντικειμένων. Οι θυσίες κατατάσσονται σε κατηγορίες και αναλόγως του ειδικού σκοπού τους. Έτσι έχουμε θυσίες τελετουργικές, που γίνονται ανά τακτές ημερομηνίες και είναι αφιερωμένες σε συγκεκριμένες θεότητες, θυσίες θεοποιητικές, όταν κάποιος νέος θεός γίνεται δεκτός ανάμεσα στους ήδη υπάρχοντες της πόλης, θυσίες τιμητικές, όπου προσφέρονται στους Θεούς δώρα σε εκδήλωση σεβασμού, θυσίες καθαρτικές, που είναι έκτακτες και γίνονται αποκλειστικά για απαλλαγή από κάποιο μίασμα, θυσίες μεταληπτικές, αφιερωμένες αποκλειστικά στους Ολύμπιους Θεούς όπου τρώγεται σε εορταστικό δείπνο - ως κοινωνία - το κρέας του θυσιασμένου ζώου. Υπάρχουν και άλλα είδη θυσιών, ανάλογα με πιο ειδικές περιπτώσεις της καθημερινής ζωής. Σωτήριες, Προγάμιες, Εισητήριες, Επεξόδιες, Διαβατήριες, Προτέλειες, Επινίκειες, Χαριστήριες, Ευαγγέλειες, Τελεστήριες… Οι αναίμακτες θυσίες γίνονται συνήθως με την προσφορά των <<απαρχών>> στους Θεούς, δηλαδή με την προσφορά των πρώτων και καλύτερων της κάθε απόκτησης των θνητών, που μπορεί να είναι τροφές, καρποί, λάφυρα κάθε είδους… Τέλος, κανονική θυσία αναίμακτου χαρακτήρα είναι η συστηματική ανάθεση των πολεμικών τρόπεων (ασπίδες, κράνη, όπλα) και άλλων πολύτιμων αντικειμένων (σκευών, κοσμημάτων, αγαλματιδίων ) που πιστευόταν ότι είχαν βοηθήσει στη νικηφόρα μάχη τους Έλληνες ή αντίστοιχα, ότι είχαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο ευνοήσει κάποιους άλλους θρησκευτές στην απλή καθημερινή ζωή τους.

Γιορτές

Οι θεότητες των αρχαίων ελλήνων ήταν χωρισμένες σε θεότητες της ημέρας και θεότητες της νύχτας (ηλιακές και σεληνιακές). Η εναλλακτική εμφάνιση του Ήλιου και της Σελήνης θεωρήθηκε ως επακόλουθο μιας αδυσώπητης πάλης ανάμεσα στις θεότητες ,που σκοπό της είχε να βλάψει ή να βοηθήσει τους ανθρώπους. Η εποχή της σποράς πριν από το χειμώνα, καθώς και οι αρχές της άνοιξης, και γενικά όλα τα ηλιοστάσια, καθιερώθηκαν σα μέρες εορταστικές. Ο Ουρανός είναι το Πνεύμα - Πατέρας και η Γη είναι η Ύλη- Μητέρα. που αντιπροσωπεύει το παθητικό και θηλυκό στοιχείο. Η γονιμοποίηση της γης από τον ουρανό γίνεται μέσω της ζωογόνας βροχής . Σε ένα άλλο επίπεδο όμως αποκτά και τη σημασία της γονιμοποίησης της ψυχής.

Προσευχή

Ο άνθρωπος δέχεται σα θείο δώρο την ανατολή του Ήλιου ή τη γόνιμη βροχή και προσεύχεται στις θεότητες, είτε για να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του είτε για να απευθύνει σε αυτές τις διάφορες ικεσίες του. Η άμεση επικοινωνία των Ελλήνων με τους Θεούς τους επιτυγχάνεται μέσα από την προσευχή. Οι καθημερινές προσευχές γίνονται συνήθως το πρωί, ως καθαγιασμός της γιορτής της ημέρας, και απευθύνονται σε έναν ή περισσότερους Θεούς, του οποίου ή των οποίων ζητείται η βοήθεια και η συμπαράσταση. Προσευχή γίνεται και σε σημαντικές στιγμές της ημέρας, όπως λόγου χάρη, πριν από την έναρξη συνελεύσεων, πριν από τα διάφορα γεύματα, πριν από τη λήψη σημαντικών αποφάσεων και, τέλος, με το πέρας της ημέρας πριν τον νυκτερινό ύπνο. Ο προσευχόμενος φροντίζει προηγουμένως να είναι καθαρός από φυσικό και ψυχικό ρύπο, για αυτό και της προσευχής προηγείται εξαγνισμός του με αγιασμένο νερό ή θαλάσσιο. Μέσω της προσευχής ζητούν από τη θεότητα συμπαράσταση και βοήθεια στην προσπάθεια να αναχθούν πνευματικώς προς τα Άνω. Όμως μέσω της προσευχής επιδιώκεται και η ταύτιση και η ένωση με το Θείο. Κάθε πράξη του ανθρώπου δημιουργική, είναι μια Προσευχή, αρκεί να γίνεται ενσυνείδητα και να περιβάλλεται από αγάπη, ανωτερότητα και αρμονία. Πολλές πράξεις <<κοινές>> του ανθρώπου όπως η καλλιέργεια της γης, η προσφορά αγάπης προς τον συνάνθρωπο, ακόμα και αυτό το γεύμα γύρω από το οικογενειακό τραπέζι, έχουν ιερό χαρακτήρα και είναι ισότιμα προς μια Προσευχή.

Αθλητικοί αγώνες

Ήταν συνήθειο των Ελλήνων να τιμούν τους Θεούς με την τέλεση προς τιμή τους αθλητικών ή μουσικών αγώνων. Αθλητικούς αγώνες τελούσαν επίσης και για τους νεκρούς προγόνους ή τους αφηρωισμένους νεκρούς. Στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, η επιδίωξη της νίκης στις δοκιμασίες της ανθρώπινης δύναμης και επιδεξιότητας, είχε πάντα τη διπλή σημασία της εκπαίδευσης και της προετοιμασίας για μάχη, αλλά κυρίως οι ελληνικοί αγώνες αποτελούσαν πράξεις ξεκάθαρα λατρευτικές, δηλαδή ιεροπραξίες. Οι νικητές των διαφόρων αγώνων, που ουσιαστικά αποτελούσαν τελετουργικές πράξεις μίμησης του διαρκούς αγώνα των Θεών για τη διαμόρφωση και διατήρηση του αρχικού άτακτου Απείρου σε διατεταγμένο<<Κόσμο>> , καθώς και για τη μετέπειτα διατήρηση της αρχής τους ως εγγύηση της κοσμικής τελειότητας, αποτελούσαν προσωποποιήσεις της υπέρβασης του ανθρώπινου μέτρου. Η στέψη των νικητών με κορδέλες και κλαδιά δέντρων, ιερών στον εκάστοτε Θεό, συμβόλιζε ότι αποκτούσαν τη θεεική αναγνώριση μέσα από μια μυστική σύζευξη του νικητή θνητού με τον Ολύμπιο αθάνατο. Ήταν μια τολμηρή πράξη <<αθανατισμού>> και συνεγγύησης θνητών και Αθανάτων για την τελειότητα του αιώνιου και σφαιρικού <<Κόσμου>>. Ήταν μια πράξη επικοινωνίας μεταξύ του θείου και της εσωτερικής ανθρώπινης επιθυμίας να αποδείξει ότι μπορεί να φτάσει κάποτε και αυτός μέσα από την αρίστευση, στα Ολύμπια Δώματα.

Μουσικοί αγώνες - όρχηση

Η μουσική στην Αρχαία Ελλάδα ήταν το αντίστοιχο της γυμναστικής τέχνης και σήμαινε την αρμονική και τέλεια ανάπτυξη των πνευματικών δυνάμεων του ανθρώπου κάτω από την άμεση εποπτεία των Μουσών. Η μουσική δεν έλειπε από τις κάθε είδους γιορτές των Θεών, όπως και από καμιά ιδιωτική ή δημόσια εκδήλωση των αρχαίων ελλήνων. Στις γιορτές των Θεών τραγουδούσαν οι Μούσες σκορπίζοντας κέφι και χαρά.. Στις ανθρώπινες αρχαίες ελληνικές γιορτές, στις νίκες, στα συμπόσια, στους γάμους, στους αθλητικούς ή ποιητικούς αγώνες, η παρουσία της μουσικής ήταν αισθητή.

Ύμνοι - Ποιήματα

Οι Ορφικοί ύμνοι, οι Ομηρικοί ύμνοι, οι φιλοσοφικοί και μυστηριακοί - λατρευτικοί ύμνοι, τα Καλλιεπή ποιήματα (έπη ,Παιάνες, Διθύραμβοι) αποτείνονταν προς τους θεούς και εξυμνούσαν τις εξαιρετικές πράξεις των ηρώων και των Θεών, με σκοπό να διαπαιδαγωγήσουν τους νέους και να διαδώσουν το καλό παράδειγμα με τη μίμηση των αρετών των προγόνων. Οι ύμνοι ήταν γραμμένοι με τρόπο ώστε να αφυπνίζουν τις ψυχές με την ανάμνηση του κόσμου των Ιδεών, και να τις κατευθύνουν να πλησιάσουν προς το Ένα και Αγαθό.

Μύθοι

Μέσα στις μυθολογικές περιγραφές περιλαμβάνονται τα ύψιστα σύμβολα των ανώτερων διανοημάτων των αρχαίων Ελλήνων. Ο μυθικός ήρωας μέσα από την πάλη του ενάντια στα κατώτερα στοιχεία, αντιπροσωπεύει την εξελικτική ώθηση, είναι η προσωποποίηση της πνευματικοποιητικής ορμής. Η Θεότητα - το εξιδανικευμένο πνεύμα - γίνεται στο συμβολικό επίπεδο, ο μυθικός του πατέρας , και ο ίδιος είναι ο γιος του και ο απεσταλμένος του.

Γεωμετρία - Ιερή Γεωγραφία - Αρχιτεκτονική

Η Γεωμετρία ήταν η ιερότερη επιστήμη των Ελλήνων γιατί την ταύτιζαν με τη θεία αρμονία που υπήρχε μεταξύ του Ουρανού και της Γης και συνόψιζαν τη θεικότητα της ιερής αυτής επιστήμης στο ρητό <<Αεί ο Θεός γεωμετρεί>>. Δίδασκαν πως μόνο με τα μαθηματικά και ιδιαίτερα με τη Γεωμετρία μπορεί κανείς να φιλοσοφεί και να πλησιάσει το Θείο. Για αυτό το λόγο και τη θεωρούσαν πολύ χρήσιμη στην καθημερινή ζωή. Πρώτη και θεμελιώδη εφαρμογή της γεωμετρίας έχουμε στην αρχιτεκτονική, για τη χάραξη του περιγράμματος ενός κτιρίου στο έδαφος, για να οικοδομηθούν πάνω στις γραμμές , οι πέτρες και οι πλίνθοι.. Για να ολοκληρωθεί όμως το σχήμα του οικοδομήματος ώστε να ικανοποιεί τη λειτουργία και την εσωτερική του νομοτέλεια, θα πρέπει να τηρεί ορισμένες αναλογίες και διαστάσεις. Για τους αρχαίους έλληνες <<όπως είναι πάνω ,είναι και κάτω>>, υπάρχει δηλαδή μια αντιστοιχία του Ουρανού και της Γης, των Ουράνιων σωμάτων και κάποιων σημείων κόμβων της Γης όπου οι ενέργειες συγκεντρώνονται. Βάση της γνώσης αυτών των σημείων - κόμβων, τα αρχαία ιερατεία όριζαν τη θέση ενός νέου κτιρίου, ή μιας ολόκληρης πόλης, χάραζαν τα όρια ενός ιερού χώρου και όριζαν την οδό που θα συνέδεε δύο ιερά , ενεργοποιώντας το χώρο σε μια αρμονική σχέση με τα αστρικά σώματα.

Θεοί

Στην κρητο-μυκηναϊκή εποχή η Θεά Μητέρα είναι αυτή που δίνει ζωή σε όλα τα όντα. Αποκτά διάφορες συμβολικές όψεις σαν Πολεμίστρια ή σαν Θεά των Όφεων. Άλλες θηλυκές Θεότητες είναι η Δίκτυννα και η Βριτόμαρτις, που αργότερα ταυτίζονται με την Θεά Άρτεμη. Συμπληρωματικός Θεός της Μεγάλης Μητέρας είναι ο Δίας, που αρχικά είναι Θεός της Φύσης. Σύμβολό του είναι ο ταύρος, με τη γονιμοποιό δύναμή του. Στη Θεογονία του Ησιόδου και στα Ομηρικά έπη παρουσιάζονται οι θεοί της αρχαιοελληνικής Θρησκείας. Η θεογονία αναφέρει το Χάος, τη Γαία και τον Έρωτα, που αποτελούν την πρωταρχική Τριάδα. Από τον Ουρανό και τη Γαία γεννιούνται οι Τιτάνες, οι Κύκλωπες και οι Εκατόγχειρες. Ο Τιτάνας Κρόνος νικάει τον πατέρα του και από την ένωση του με τη Ρέα γεννιούνται οι Ολύμπιοι Θεοί. Τα παιδιά της Ρέας και του Κρόνου είναι ο Ποσειδώνας, ο Πλούτωνας, η Εστία, η Δήμητρα, η Ήρα και ο Δίας. Όμως ο Κρόνος καταβρόχθιζε τα παιδιά του (όπως ο Χρόνος) και ο Δίας ήταν αυτός που έσωσε τα αδέλφια του και έθεσε τέρμα στην εποχή της κυριαρχίας του Κρόνου. Ο Δίας είναι "πατέρας Θεών και ανθρώπων". Σύμβολο της δύναμης του είναι ο κεραυνός. Προστατεύει την οικογένεια, τη φιλία, την κοινωνική τάξη. Η Ήρα είναι η Βασίλισσα του Ουρανού. Αρχικά συμβόλιζε τη Μητέρα, αλλά αργότερα έγινε το πρότυπο της Συζύγου και της Γυναίκας. Η Αθηνά είναι η Θεά της Σοφίας και του πολέμου ή καλύτερα της Ένοπλης Ειρήνης. Προστατεύει τις Καλές Τέχνες και τις χειροτεχνίες και είναι η Προστάτιδα της πόλης των Αθηνών. Ο Απόλλων είναι ο Θεός του Ηλιακού Φωτός, της Μαντικής και των προφητειών. Προστατεύει τη μουσική και οι Μούσες, οι Κόρες του Δία και της Μνημοσύνης, τον συνοδεύουν. Ιέρειές του ήταν οι Σίβυλλες και οι Πυθίες. Ακόμα είναι Θεός Θεραπευτής και ο Ασκληπιός, ο Προστάτης της Ιατρικής, είναι γιος του. Η Άρτεμη ήταν αρχικά μια βουκολική Θεά του κυνηγιού και των δασών. Είναι Θεά του Σεληνιακού Φωτός και με τα αλάνθαστα βέλη της σκοτώνει το κακό και νικάει τους εχθρούς, όπως και ο αδελφός της Απόλλων. Ο Ερμής είναι ο Θεός του εμπορίου, των ταξιδιωτών και των σπιτιών. Αργότερα αποκτά και την ιδιότητα του Ψυχοπομπού και οδηγάει τις Ψυχές στο μεταθανάτιο ταξίδι τους. Του αποδίδεται το χάρισμα της ρητορικής τέχνης, σαν μέσο μεταβίβασης και επικοινωνίας. Είναι ακόμα ο Αγγελιοφόρος των Θεών και φοράει φτερωτά σανδάλια, ενώ κρατάει το κηρύκειο, σύμβολο αυτής της επικοινωνίας μεταξύ Θεών και ανθρώπων. Ο Άρης είναι ο Θεός του πολέμου και έχει ηλιακή φύση. Τα μυστήρια του είχαν σχέση με τη ζωή και το θάνατο. Ο Ήφαιστος είναι ο θεϊκός σιδεράς, ο Τεχνίτης δημιουργός. Η σωματική του παραμόρφωση είναι σύμβολο της φωτιάς, με την οποία σφυρηλατεί τα έργα του. Η Αφροδίτη είναι Θεά της Γονιμότητας, της Ομορφιάς και της δύναμης του Έρωτα. Η Ουράνια Αφροδίτη είναι η όψη της αγνής, ουράνιας αγάπης, που σύμφωνα με τον Πλάτωνα είναι ο Έρωτας της Ψυχής προς τον Κόσμο των Ιδεών. Η Πάνδημος Αφροδίτη είναι η καθημερινή, γήινη αγάπη, που περιορίζεται συνήθως στον έρωτα των σωμάτων και όχι των ψυχών. Ακόλουθοι της Αφροδίτης είναι ο μικρός Έρωτας και οι Χάριτες. Ο Ποσειδώνας είναι ο Θεός των θαλασσών και μαζί με το Δία και τον Πλούτωνα αποτελούν μια Τριάδα. Σε κάποιους μύθους σχετίζεται με τη βυθισμένη ήπειρο της Ατλαντίδος. Η Εστία είναι η Θεά του πύρινου Κέντρου της οικίας και της πόλης. Οι βωμοί της ήταν κυκλικοί και εκεί άναβε η άσβεστη ιερή φωτιά. Είναι η Θεά της αναίμακτης Θυσίας. Η Δήμητρα είναι η Μητέρα Γη, θεά των καρπών και της γεωργίας. Στα Ελευσίνια Μυστήρια αναπαριστανόταν το ταξίδι της κόρης της Περσεφόνης στον Κάτω Κόσμο, καθώς και η επιστροφή της στον Κόσμο του Φωτός. Αυτό είναι το συμβολικό ταξίδι της ανθρώπινης Ψυχής, που βυθίζεται στα σκοτάδια του κόσμου της ύλης, όμως χάρη στις αναζητήσεις και τις προσπάθειες του ανθρώπου θα μπορέσει να επιστρέψει στην Ουράνια Πατρίδα της. Ο Διόνυσος είναι ο Θεός του Ενθουσιασμού, του κρασιού και της βλάστησης. Είναι διπλογεννημένος και από αυτό το γεγονός προέρχεται ο διθύραμβος, που έψαλλαν προς τιμή του. Η συνοδεία του αποτελείται από τις Μαινάδες, τις Βακχίδες, τους Σατύρους, τους Σιληνούς, τις Νύμφες, τους Κένταυρους και το Θεό Πάνα. Ο Πλούτωνας είναι ο Βασιλιάς του Άδη, του Κόσμου των νεκρών. Σύζυγος του είναι η Περσεφόνη, η κόρη της Θεάς Δήμητρας. Η Εκάτη είναι σεληνιακή, χθόνια Θεότητα, που μοιάζει με την Άρτεμη. Κυριαρχεί στους εξαγνισμούς και χαρίζει τη Νίκη και τη Σοφία στους Μύστες. Άλλες δευτερεύουσες Θεότητες της ελληνικής Θρησκείας είναι η Θέμις, θεά της Δίκης, η Ίρις αγγελιοφόρος του Δία, η Ήβη, θεά της Νεότητας, ο Γανυμήδης, οινοχόος των Θεών, οι Ώρες. Ακόμα, υπάρχουν οι Αστρικές Θεότητες Ήλιος, Σελήνη, Ηώς, οι αστερισμοί Ωρίων. Πλειάδες και Υάδες και Θεότητες των Ανέμων, των Νερών και της Θάλασσας.